جملات شروع مىشود :
« لفطتنى السياحة الى شيراز اعاذها اللّه عن النقائص و الاعواز فرأيتها دار اللعلم و مأوى للسرور « بلدة طيبة و رب غفور » و هم او را كتاب ديگرى است بنام درر الحكم كه سراسر كتاب با كلمات مهمله ( بىنقطه ) تحرير شده است و در آنجا ميگويد :
« هو اللّه الاحد . ولد المحرر اواسط اول المحرم عام 1074 و مولده دار العلم و محرس الكمال و محل اهل المكارم و محط اهل الحال و دار العلم له اسم معلوم و هو مولد المحرر و مأواه اصلحه اللّه و هو مصر معلوم معمور حرسه اللّه و له كروم مدحها اهل العالم . و اهله اكرم اهل و اعلم رهط مدحهم رسول اللّه صلعم لعلومهم و هو محط رحال العلماء و الحكما و محل الامراء الكرماء . هوائه محمود و مائه ممدوح طاو للمدارس و الصوامع مصلح للعمل معدم للآلام ممد للاصحاء لا سموم له و لا حرور ، و له اعدل هواء . . . » . ( اين خطبهء بىنقطه بتمامه در مقدّمهء كتاب آثار العجم مرحوم فرصت مندرج است ) .
در پايان سدهء دوازدهم نوبت بمرحوم لطفعلى بيگ آذر بيگدلى ، متوفى بسال 1195 ه . ق ، مؤلّف مشهور تذكرهء آتشگده ميرسد كه در سلسلهء شريفهء ارباب تذكره حلقهيى شايسته و فردى برجسته است ، آذر معاصر كريم خان زند مىباشد . وى در كتاب خود در ذكر شيراز بعد از تكرار مقالات گذشتگان اين كلمات را اضافه مىكند :
« بعد از آنكه در ازمنهء متواليه به علت تصاريف زمان مثل ساير بلاد ايران اختلال كلى به حال آن بلدهء فاخره راه يافته بود ، در اين عهد بفرمان واجب الاذعان خديو ايران استادان با روى محكم بدور آنجا ساخته و خندقى عميق بگرد شهر پرداخته و كوچه را سنگ بست كرده و عمارات عاليه در آنجا بنا نهادهاند . . . » .
ذكر عمارات كريم خانى در شيراز . در كتاب نفيس تاريخ گيتىگشا طبع تهران 1317 ه . ش تأليف ميرزا صادق نامى اصفهانى متوفى بسال 1204 ه . ق بتفصيل آمده است ، و آن فصل را چنين عنوان مىكند : « ذكر بنياد عمارات مباركات در خطهء غمپرداز شيراز و چگونگى آن زمان . . . » ( گيتىگشا ص 153 تا 158 )
نامى تاريخ زنديّه را تا حوادث بيست و يكم محرّم 1200 بقلم آورده است و كار و كردار دادگر زند را شرحى مستوفى داده .
* * *
اقليم پارس ( فارسى ) — صفحة مقدمهء كتاب 15
مساهمون: محمد تقى مصطفوى
صمقدمهء كتاب ١٥