مدرسه در دو سطح قرار داشت : يكى سطح مقدمات شامل صرف و نحو ادبيات فارسى و علوم فقهى كه در واقع اين مقطع حكم مدرسه متوسطه را داشته است .
دوم سطح خارج : در بعضى از قسمتهاى بناى مدرسه براى درس خارج يا درس تخصّصى مكانى در نظر گرفته مىشد . درس خارج منحصر به مباحث مذهبى نبود و درسهايى مثل رياضيات و . . . نيز در آنجا تدريس مىشد . افرادى مثل بوعلى ، زكريّا و صدها دانشمند بزرگ اسلامى از دانش آموختگان اين مدارساند .
مدرسه به دليل گوناگونى شرايط كسانى كه در آنجا به تحصيل مىپرداختند از فضاهاى مختلفى برخوردار بود . طلبهها به واسطهى شهريهى كمى كه در اختيار مدارس قرار مىگرفته ، زندگى مختصرى داشتهاند و اين باعث مىشد تا همواره كوشا و زحمتكش باشند . به آنها معمولا حجرهاى كوچك مىدادند . داخل مدرسه حياطى سرسبز با حجرهها و ايوانهايى در اطراف بود كه در حقيقت جاى سالنهاى سمينار در ايوانهاى مدارس بوده و بحثهاى دو نفره در پيشخوان انجام مىگرفته است .
ايوانچههاى جلوى حجرهها نيز محل بحث بوده است . مباحثههاى علمى گاهى به دعوا نيز كشيده مىشده كه طلّاب بعد از حلّاجى مسأله ، دوباره با هم رابطه دوستانه برقرار مىكردند .
قسمتى نيز براى طلّاب درس خارج كه سطح تحصيل آنها بالاتر از طلبههاى معمولى بوده در نظر گرفته شد . طبقه همكف براى طلبهها و كارهاى آنها و طبقه اول براى طلبههاى سطح خارج اختصاص داشته است . بنابراين تركيب فضاى مدارس به اين صورت بوده ، به طور كلى يك حياط درونگرا براى اينكه تمركز حواس داشته باشند كه حجرهها و ايوانها دور آن قرار مىگرفته است . حجرهها همان اتاقهاى طلبهها هستند كه معمولا داراى يك ايوانچه و يك پستو بودهاند . گاهى
اصفهان دار العلم شرق ( مدارس دينى اصفهان ) ( فارسى ) — صفحة 32
مساهمون: مصلح الدين مهدوى
ص٣٢