صابونسازى و شمعريزى :
از جمله صنايع قابل ذكر اردبيل صابونسازى بود كه در گذشتهء اين ولايت رونق بسيار داشت و در دورانى كه به چهل سال قبل منتهى مىشود اردبيل ، بمناسبت وفور چربى حيوانى از مراكز مهم توليد آن بشمار مىآمد . صابونها عموما براى رختشوئى و حمام بود و صابون دستشوئى معطر از روسيه مىآمد . صابونپزها صابون را در درجات مختلف و اشكال گوناگون مىساختند و پستترين نوع آن بنام « ليغا » معروف بود كه ببهاى نازلترى عرضه مىنمودند . مقارن با زمانى كه اين صنعت بواسطهء ورود صابونهاى غيرمحلّى ، تهديد بتعطيل مىشد صابونسازان يكنوع صابون رنگين اعلاء ، به شكل نيمكره مىساختند و موادى براى نرم و سفيد نگه داشتن پوست دست و صورت بر آن مىزدند و بدينطريق در بين بانوان خوشسليقه مشتريان زيادى داشتند .
صابونسازان در دو موقع از سال ، يعنى نزديكيهاى محرم و نوروز شمع مىساختند .
شمعهاى محرّم عموما سفيد و ساده بود و براى روشن كردن در مساجد خريدارى مىشد ولى شمعهاى نوروزى رنگين بود و بر روى بدنهء سفيد آنها خطهاى سبز و زرد و قرمز كشيده مىشد و اردبيليها آنها را بر سر سفرهء چهارشنبهسورى يا تحويل سال نو روشن مىنمودند « 1 » .
اينها از جمله صنايعى بود كه تا نيمقرن پيش در اردبيل رونق داشت و صنعتگران شهر قسمت اعظم ما يحتاج منطقه را ، كه بولايات اربعهء اردبيل معروف بود ، فراهم مىآوردند . شك نيست كه در يك چنين جامعهء بسته ، عملكرد صنايع محلّى محدود بحدود مصرف مىشد و كوشش صنعتگران بتأمين نيازمنديهاى مردم منحصر مىگرديد .
بويژه آنكه همهء كارها نيز با دست فراهم مىشد و از ابزار و ماشينآلات جديد ، چيزى در آنها به چشم نمىخورد .
در شرايط امروز قسمت اعظم اين صنايع از بين رفته و جامعهء اردبيل از شكل توليدكننده بمصرفكنندهء مطلق مبدّل شده است . امروز گرچه در اين شهر « دميرچى
هامش
( 1 ) - بصفحهء 106 جلد دوم اين كتاب مراجعه فرمائيد .