مركز ايران ، از لحاظ طول مجرى ، فرق فاحشى به چشم مىخورد زيرا براى آفتابى شدن كاريزى در اردبيل ، كه مادر چاه آن مثلا ده متر عمق دارد ، طول زيادى لازم نيست و حدّاكثر از چند صد متر و گاهى از چند پشته تجاوز نمىنمايد حال آنكه در نواحى جنوبى و مركزى ايران ، مثل سيرجان و يزد و غيره عمق مادر چاهها گاهى متجاوز از 150 متر مىشود و مسافت بسيار زيادى لازم است تا بتوان آب را از آن ژرفا بسطح زمين آورده آفتابى ساخت . « 1 »
احداث چاه براى آبيارى :
طبق گزارش هيئت مطالعاتى نيمهتفصيلى آبهاى زيرزمينى منطقهء اردبيل ، وابسته به وزارت نيرو ، طولانىترين قنات حوزهء اردبيل در قريهء « جبهدر » است كه طول آن در حدود 5 / 1 كيلومتر مىباشد و 20 ليتر در ثانيه آبدهى دارد . در سال 1351 خورشيدى در شهرستان اردبيل 31 رشته قنات جريان داشته و ميزان تخليهء آنها در سال بالغ بر 9 ميليون متر مكعب بوده است . يادرآورى اين نكته لازم است كه قناتهاى اردبيل غالبا در غرب و شمال و جنوب شهر است و در شرق و مركز آن قناتى ديده نمىشود .
در منطقهء اردبيل چشمهسارهاى زيادى نيز وجود دارد كه از آب آنها براى شرب و زراعت استفاده مىشود . برخى از اين چشمهها آبدهى زيادى دارد مثلا چشمهء « بيوكچاى » در نزديكى كلخوران در پارهاى از ايام سال قريب 80 ليتر در ثانيه آبدهى دارد و ميزان آبدهى چشمهء « گاميش گولى » در سرعين به 50 ليتر در ثانيه بالغ مىشود .
ترديد نيست كه با پيشرفت تمدن و استفاده از برق در امر كشاورزى و آبيارى ، ترتيب استفاده از آبهاى زيرزمينى نيز دگرگون گشته و امروزه احداث چاه و بيرون آوردن آب بوسيله تلمبههاى برقى جانشين قنات و « كهريز » شده است .
اين نوع چاهها غالبا بر دو قسمند چاههاى عميق ، كه عمق آنها به 90 و 100 متر و گاهى بيشتر مىرسد ، و چاههاى نيمهعميق كه بعمق 10 تا 15 و 20 متر و بطور حلقهاى
هامش
( 1 ) - در سيرجان ، در سال 1328 قناتى به نگارنده ارائه شد كه بقول گوينده ما در چاه آن 180 متر عمق داشت .