سيد يونس نجفى اردبيلى :
در سال 1293 هجرى قمرى در اردبيل به دنيا آمد . پدرش سيد فتحعلى نيز از دانشمندان مورد احترام بود . او تحصيل را از دوران كودكى آغاز كرد و مقدمات و سطح را نزد پدر و ديگران آموخت . پانزده سال داشت كه براى ادامهء تحصيل بزنجان رفت و در مدت دو سال اقامت در آنجا از محضر مرحومين آخوند ملا قربانعلى و آخوند ملا سبز على علوم نقلى و عقلى فراگرفت . آنگاه بنجف اشرف رفت و از مجالس درس آخوند ملا كاظم خراسانى و سيد محمد كاظم يزدى بهرهمند شد و بمقام اجتهاد رسيد و خود از اساتيد مبرّز حوزه گرديد . پس از 36 سال اقامت در آنجا يعنى سال 1346 قمرى بزادگاهش برگشت و پس از چندى عازم مشهد مقدس شد و زعيم علمى آن منطقه گرديد . در واقعهء مسجد گوهرشاد كه در سال 1353 قمرى اتفاق افتاد باردبيل تبعيد شد . « 1 » پس از وقايع شهريور 1320 مراجعت وى بمشهد بلامانع گشت و سيد در سال 1364 قمرى بار ديگر بدانجا بازگشت . مرگ او بسال 1377 هجرى قمرى در تهران اتفاق افتاد و جنازهاش با تجليل كمنظير بمشهد انتقال يافت و در مجاورت حرم حضرت رضا ( ع ) مدفون گرديد .
مرد رشيد و صريح اللهجه و بيباك بود « 2 » و در علم و تقوى در زمان خود فرد اول بشمار مىآمد . شاگردان بزرگى تربيت نمود و تأليفاتى نيز از خود باقى گذاشت كه از جملهء آنها دورهء كامل فقه ، صلوة المسافر ، قاعدهء لا ضرر ، رسالهاى در ترتّب حاشيه بر عروة الوثقى ، فروعات اجمالى ، معتقدات القاصر در اصول عقايد ، رسالهء عمليّه بنام وجيز المسائل كه سه كتاب اخير بطبع هم رسيده است .
هامش
( 1 ) - علّت تبعيدش باردبيل تعصّب و ايستادگى او در واقعهء مسجد گوهرشاد و اعتراض بر كشته شدن جمعى در آن مسجد بوسيلهء مأموران دوران رضا شاه بوده است .
( 2 ) - مرحوم اردبيلى در امر بمعروف و نهى از منكر از هيچكس و هيچ مقامى رودربايستى نداشت . در يكى از سفرهاى محمد رضا شاه پهلوى بمشهد ، ملاقاتى بين آن دو در حرم حضرت رضا ( ع ) صورت گرفت و آقاى اردبيلى بعد از آنكه از شاه خواست روى زمين بنشيند و بحرفهاى او گوش كند از او پرسيد كه « چرا نماز نمىخواند » .
شاه گفت كه نماز مىخواند ولى تظاهر نمىكند . سيد گفت كه تظاهر تو به نماز خواندن به حال اسلام مفيد است و من ، بنام مفتى مذهبى بشما توصيه مىكنم كه در نماز كوتاهى نكن و حتى بدان تظاهر هم بنما تا مردم بدانند كه شاه آنها مسلمان است و واجبات دينى را بجا مىآورد .