« عالىقاپو » و « باغميشه » دفترى داير كرده افراد و دهقانانى را كه علاقمند شوروى بودند ، و اىبسا براى شركت در جبهات جنگ آندولت با نازيها ابراز علاقه مىكردند ، ثبتنام مىنمودند .
بگفتهء سالخوردگان از اين كار چندان استقبال نشد و چندى بعد با گشايش دفتر حزب توده در اردبيل پارتنىنويسى خودبخود منتفى گرديد . يكى از آگاهان آن ايام در گفتار خود اضافه مىكرد كه خود روسها هم از آن حمايت نكردند و طبق اشاره كنسول شوروى در اردبيل ، بساط اين كار برچيده شد .
مهاجران ايرانى ، كه ما در صفحهء 38 جلد دوم اين كتاب از آنها بنام « چروون » ياد كردهايم با آمدن روسها ، دو وضع متفاوت يافتند . گروهى از آنان كه پول و ثروت داشته بكارهائى از قبيل تجارت و غيره مىپرداختند از ورود روسها بيمناك گشتند و غالبا هم سرمايه و كسان خود را برداشته اردبيل را به قصد تهران و جاهاى ديگر ترك كردند . اما دستهء دوم كه كمدرآمدترين آنها بودند با دلّالى و دستفروشى و نظاير آنها امرارمعاش مىنمودند . اينان برعكس ، از آمدن ارتش شوروى احساس خوشوقتى مىكردند و چون از دست مأموران اطلاعاتى شهربانى و ظلم و جور آنها بستوه آمده بودند اين امر را فوزى عظيم مىدانستند . همهجا طرفدارى از دولت شوروى مىكردند و حتى كسانى از آنان با مأموران « كنسولگرى » و « كوماندانى » ارتش سرخ در اردبيل نيز همكارى مىنمودند . اينان بعد از تشكيل رسمى شعبهء حزب توده در اردبيل از گروندگان و گردانندگان فعال آن گرديدند و بعدها در فرقهء دموكرات آذربايجان تقريبا كارها را قبضه نمودند . شك نيست كه آشنائى آنها برسوم و عادات مردم شوروى و زبان آنها ، در اين بستگىها اثر داشت و مأموران شوروى را نيز بانس و الفت با آنان واميداشت .
گشايش شعبهء حزب توده در اردبيل :
حزب توده تشكيلات سياسى وسيعى بود كه بعد از شهريور 1320 در ايران پايهگذارى شد و با اساسنامه و مرامنامهايكه بزعم مؤسسان در طريق طرفدارى از زحمتكشان ، اعمّ از كارگر و كشاورز تنظيم شده بود شروع بفعاليت گستردهاى نمود .
ما در جاى ديگر نيز بمقتضاى مطالب مربوط گفتهايم كه بعد از انقلاب اكتبر