آقا ميرزا على اكبر اردبيلى :
از علماى معاصر اردبيل است در سال 1269 هجرى قمرى در اين شهر به دنيا آمد . مقدمات و سطح را در اردبيل و زنجان و بروجرد فراگرفت و براى تكميل معلومات عازم نجف شد . در محضر « ميرزاى شيرازى » ، « سيد حسين كوهكمرى » و ديگر اساتيد علم ، خارج را بپايان رسانيد و بدرجهء اجتهاد رسيد .
آنگاه بزادگاهش برگشت و پس از فوت مرحوم « حاج مير صالح مجتهد » عالم بلامنازع محل گرديد .
اقامت او در زادگاهش مصادف با حوادثى در ايران ، مثل ضعف دولت قاجار ، آغاز نهضت مشروطيت ، جنگ بين الملل اول و انقلاب كبير روسيه و . . . گشت و به تفصيلى كه ما در گفتار پنجم از جلد اول و نيز در فصل اول همين گفتار آوردهايم وى در كانون كليهء اين اتفاقات در اين خطه قرار گرفت .
او در وعظ و سخن گفتن روش خاصى داشت و مستمعين خود را گاهى با عنوان « خران خدا » مورد خطّاب قرار مىداد . از لحاظ سياسى مخالف آخوند ملا محمد كاظم خراسانى پيشواى تشيع زمان خود و رهبر نهضت مشروطيت بود و بدينجهت با برادر خود مرحوم حاج ميرزا يوسف نيز كه از علماء برجستهء نجف و از نزديكان مرحوم خراسانى بود دلخوشى نداشت . او شخصا در مدرسهايكه در جوار مسجدش بود تدريس مىكرد و طلاب بالنسبه زيادى را تربيت نمود . مسجد او در زمان حياتش مركز بحث و فحص مسائل اجتماعى روز اعمّ از دينى و سياسى بود .
او طبع شعر هم داشت و اصول دين و بعضى مسائل مذهبى را براى فهم عوام به زبان تركى بنظم مىآورد . مجموعهء گفتههاى وى در اينباب ، محتواى كتابى را تشكيل مىدهد كه به « اصول الدين عوامى » معروف است . بنوشتهء « دائرة المعارف اسلام » كتاب ديگرى بنام « اصول الدين مسلمين » به فارسى از او موجود است كه بطبع هم رسيده است « 1 » و به صورت سوال و جواب مىباشد .
هامش
( 1 ) - دائرة المعارف اسلام و همگى شيعه ص 217 .