گرفتند و پس از مدتها حبس كردند . او همهء آنها را تحمل كرد و براى بيدارى مسلمين به زنگبار ، حبشه ، هند و نقاط ديگر سفر كرد و سرانجام در مصر رحل اقامت افكند و در سال 1902 ميلادى يا 1320 هجرى در آنجا درگذشت .
عبد الرحمن كه در جهان عرب بعنوان يك انقلابى بزرگ و آزادىخواه شناخته مىشود بموازات تلاشهاى سياسى كتابهائى نيز برشته تحرير درآورد كه معروفترين آنها « امّ القرى » و « طبايع الاستبداد » مىباشد « 1 » .
عبد اللطيف بن عبيد الله :
« عبد اللطيف بن عبيد الله بن عوض بن محمد الاردبيلى الشروانى القاهرى » برادر « محمود البدر » است كه در مصر مثل برادرانش به « ابن عبيد اللّه » شهرت داشته است . از علماى مذهب حنفى بوده و در قاهره تدريس مىكرده است . وفات او بسال 854 هجرى اتفاق افتاده است .
ملا عبد الله اردبيلى :
از وى بعنوان يكى از فقهاى بزرگ قرن دوازدهم هجرى ياد شده است . بنا بنوشتهء مؤلّف دانشمندان آذربايجان و ديگرانى از نويسندگان ، او محضر درس اساتيد بزرگى مثل « ملّا حسين خوانسارى » و « ملا محمد باقر سبزوارى » را درك كرده و نيز از آخوند « ملا محمد باقر مجلسى » اجازهء روايت داشته است . صاحب تذكره هم از تلمّذ وى نزد آخوند سبزوارى ياد كرده و دراينباره نوشته است كه ديگر از تلامذهاش فاضل كامل و رع المعى ملا عبد الله اردبيلى است كه كتاب شرح لمعه را نزد او خوانده و اجازهء روايت گرفته است .
شيخ عبد الله ثمرينى :
او از علماى معاصر اردبيل است . از قريهء ثمرين برخاست و در مراكز علمى دينى مثل نجف اشرف تكميل معلومات نمود و در همهء رشتهها بويژه علوم عقلى بمقام والائى رسيد . مراجعت او باردبيل مقارن با ايّامى بود كه شادروان آقا ميرزا على اكبر در اين ولايت در كانون قدرت مذهبى قرار داشت و علومى مثل فلسفه و حكمت را مجال رشد و رواج نبود .
هامش
( 1 ) - دايرة المعارف الحديثه . احمد عطية اللّه . قاهره 1952 . ص 553 .