حفص بن عمر اردبيلى :
« ابو القاسم حفص بن عمر حافظ الاردبيلى » در اواخر قرن سوّم هجرى و اوايل قرن چهارم مىزيسته و محدّث آذربايجان بوده است . تصانيفى داشته و از ثقات حديث بشمار مىآمده است تا آنجا كه محدثين ديگر از او نقل مىكردهاند . درگذشت ويرا در سال 339 هجرى نوشتهاند .
حكيم الهى اردبيلى :
از شعراى اردبيل بوده و بنا بنوشتهء الذريعه در قرن 13 هجرى قمرى مىزيسته است . او بتركى شعر مىسروده و در سال 1296 هجرى درگذشته است « 1 » .
حكيم الهى اردبيلى :
« عبد المناف بن صفر على حكيم الهى » از دانشمندان معاصر اردبيل است . گرچه او خود را با عنوان « ملّا » معرفى مىكند ولى در كسوت ملّائى ، كه در عصر ما عبا و عمامه مظهر آن است ، نبوده و مثل تجّار و اعيان شهر لباس مىپوشيده است . در علوم قديمه ، بويژه حكمت اطلاعات وسيعى داشته و در مباحث مختلف تصنيفهائى از خود بجاى گذاشته است كه برخى از آنها مثل « مقامات ابن صفار حكيم الهى اردبيلى » و « كشف المعارف » بچاپ رسيده است .
مقامات ابن صفار به طرز مثنوى است و در سال 1323 هجرى قمرى در چاپخانهء احمدى اردبيل بچاپ رسيده ولى كتاب « كشف المعارف » در ماه صفر 1324 هجرى قمرى چاپ شده است . كتاب اخير الذكر مشتمل بر يك مقدّمه و ده فصل و يك قاعده است كه بطريق استدلالات فلسفى انشاء گشته و در باب اثبات واجب و عينيّت صفات و ذات او . . . و رسالت حضرت محمد ( ص ) . . . تأليف گرديده است .
ملا عبد المناف بشغل تجارت اشتغال داشته و بدينمناسبت سفرهاى زيادى مىكرد و در اين سفرها از تجدّد علمى و تمدّن نوين توشه برمىگرفت ولى از وصيتنامهاش كه بعنوان فرزندش نوشته است ، چنين برمىآيد كه از مردم زمانه سخت
هامش
( 1 ) - الذريعه بخش 1 از جزء 9 . ص 261 .