گفتار سوم اردبيل از حملهء اعراب تا مشروطيّت ايران
فصل اول از حملهء اعراب تا سالاريان
حملهء اعراب بآذربايجان و سقوط اردبيل
بزرگترين واقعهء تاريخى اردبيل ، بعد از شكست ايرانيان در جنگ با اعراب ، حملهء مسلمين بآذربايجان است . بطوريكه تاريخنويسان آوردهاند در اين دوره اردبيل مركز آذربايجان و مقر مرزبان اين ايالت بود و از ميانه تا باجروان در كنار رود ارس و شهر شيز نزديك مراغه جزو اين ايالت محسوب ميشد .
امام « ابو الحسن بلاذرى » ، كه مرد دانشمندى بود و در قرن سوم هجرى زندگى ميكرد و بسال 279 هجرى بدرود زندگى گفته است كتابى بنام « فتوح البلدان » نوشته است كه امروز ، بعد از يكهزار و يكصد و بيست سال ما را از اتفاقات آنزمان تاحدى آگاه ميسازد و قسمتى از حوادث تاريخى را روشن ميگرداند .
او در باب حملهء اعراب بآذربايجان و اردبيل چنين ميگويد كه « حسين بن عمرو اردبيلى » از قول « واقد اردبيلى » نقل كرد كه سالخوردگان به دو چنين گفتهاند كه « مغيرة بن شعبه » هنگاميكه از جانب « عمر بن خطاب » والى كوفه شد با خود فرمانى براى « حذيفة بن - اليمان » آورد . حذيفه در اين ايام در نهاوند يا حوالى آن شهر بود ، چون اين دستور