ماه رجب سال 1329 قمرى ، يعنى 656 روز بعد از رفتن از ايران ، در بندر گمشتپهء گرگان پياده شد و كالاى خود را كه شصت تير و تفنگ و ديگر جنگافزار بود بسرعت بين طرفداران خود ، از تركمانان و ديگران ، تقسيم كرد و فرداى آن روز ، يعنى سهشنبه 21 رجب ( 26 تيرماه 1290 خورشيدى ) ، بنام سلطان قاجار ورود خود را رسما اعلام داشت و بسپهدار اعظم در تهران ، كه در آنموقع رئيس دولت بود ، تلگرامى فرستاده او را تا رسيدن خويشتن بپايتخت جانشين خود گردانيد .
اقدامات او برطبق نقشهء قبلى بود و بنابراين پيش از آنكه از قايق پياده شود و پاى در خاك ايران بگذارد طرفدارانش ترتيبات لازم داده و زمينهء پيشروى او را فراهم كرده بودند . اين بود كه كسان او بسرعت باسترآباد ( گرگان ) و سارى و بابل پيش آمدند و نيز در نقاطى مثل اردبيل و كرمانشاه و جاهاى ديگر هواخواهان وى شهرها و نقاطى را به تصرف خود درآوردند .
آزاديخواهان بفكر چاره افتادند و حكومت مركزى براى مقابله با او قيام كرد .
در مجلس قانونى تصويب شد كه هركس محمد على ميرزا را اعدام يا زنده دستگير كند يكصد هزار تومان و كسانى كه شعاع السلطنه و سالار الدوله را اعدام يا دستگير نمايند در مقابل هريك بيست و پنجهزار تومان از دولت دريافت خواهند داشت .
مملكت ، كه كمكم در راه آرامش پيش ميرفت باز بهيجان آمد . همهجا آمادگيهاى جنگى آغاز گرديد . بخصوص كه محمد على ميرزا و برادرش ملك منصور از راه شمال ، ارشد الدوله از طرف شاهرود ، ابو الفتح ميرزا از سمت غرب و كرمانشاه پيشروى بسوى پايتخت را هدف مشترك خود قرار دادند و تهران از شمال و شرق و غرب در خطر حمله و سقوط قرار گرفت .
با اينحال آزاديخواهان نوميد نگشتند و سرانجام شكست سختى به آنان دادند .
محمد على ميرزا بار ديگر همراه برادرش از ايران فرار كرده بروسيه رفت و اين داستان ننگين بدينسان پايان يافت .
شكست نيروهاى محمد على ميرزا روز سهشنبه يازدهم رمضان 1329 قمرى
اردبيل در گذرگاه تاريخ ( فارسى ) — صفحة 325
مساهمون: بابا صفرى
ص٣٢٥