تخطي إلى المحتوى الرئيسي

اردبيل در گذرگاه تاريخ ( فارسى ) — صفحة 304

مساهمون:

ص٣٠٤
در اسارت داشت ، از راه گيلان عازم تهران شد ، گروهى از اسيران نيز مثل رشيد الممالك خلخالى در نارين‌قلعه زندانى گرديدند و به رشيد الملك حكمران اردبيل سپرده شدند . جعفر قليخان بختيار تلگرامى بتهران مخابره نموده و حركت اردو را اعلام كرده است و روزنامهء شرق آن تلگرام را در شمارهء 90 مورخ چهارشنبه 7 جمادى الثانى 1328 چنين ضبط نموده است « دوم ماه اردو به طرف تهران از راه رشت حركت . شصت محبوس با اردو چهل نفر تسليم حاكم . جعفر قلى بختيارى » . اردوى دولتى بتاريخ نهم تير 1289 خورشيدى در ميان استقبال پرشكوه مردم وارد تهران گرديد ولى با بودن رشيد الملك در اردبيل ، كميسيون استرداد غارتها كارى از پيش نبرد . بخصوص كه هر تكه از اموال مردم نيز در كوهها و بيابانهاى دوردست قره‌داغ و مشگين و خلخال و اردبيل زير سنگها و خاكها مخفى گشته و برندگان آنها نيز ناشناخته بودند . بااينحال كسانى از شاهسونان را شكنجه دادند بدون آنكه نتيجه‌اى بدست آوردند . بذله‌گويان اردبيل باز مضامينى در اينباره ساختند و شعرا بسرودن اشعارى از قول غارتگران پرداختند . گوينده‌اى يك بيت از شعرى را كه از آن روز بخاطر داشت از قول يك شاهسون چنين ميگفت :
« عمر مزدن قاطرون مينمگينى بيلمه زدوك * بويله بيلسه يدوك اگر بيز شهره گيرمه زدوك » « 1 »
و بدين ترتيب پروندهء غارت اردبيل بسته شد . با يك نظر اجمالى ميتوان چنين گفت كه غارت‌كنندگان تارومار شدند ، غارت شوندگان بيخانمان گشتند . آزاديخواهان سرگردان گرديدند . رحيمخان دربدر شد و مستبدين پيش مردم تا آخر عمر سرافكنده‌تر گشتند . . . ولى در اين ميان آنكه برخوردار شد دولت بهيهء روسيهء تزارى بود ، كه صرفنظر از نقاط ديگر ، با يك نيروى 3200 نفرى شهر اردبيل را تحت اشغال خود درآورد و بدنبالهء نقشه‌هاى استعمارى
هامش
( 1 ) - مفهوم فارسى آن چنين است كه « در عمر خود آداب سوار شدن بر قاطر را نميدانستيم و اگر عاقبت كار را چنين پيش‌بينى ميكرديم هرگز به شهر نميآمديم و حمله نميكرديم » .