رشادت تمام در حفظ و حراست شمال خراسان تا پاى جان مىكوشيدند و اگر زمانى قسمتى از تركستان و خيوه و تاشكند و سمرقند و بخارا « 1 » و بعدا مرو و غيره از وطن ما به تصرف روسها درآمده ، به قول صاحب طرايق الحقايق « 2 » ، نتيجهء ضعف حكومت و خيانت امثال امين نظامها بوده كه از مركز به عنوان مأمور انجام خدمت سرحدى به اين منطقه آمده است . حاكمان خودكامهء مقتدر قوچان با همهء ستمگرى و سبكسرى كه داشتند لااقل داراى اين صفت بارز بودند كه هرگز از وظيفهء حفظ وطن و پاسدارى از مرزها ، با همهء تهديد و تطميع و تحبيبى كه از سوى روسيه تزارى مىشده غفلت نمىكردند .
به قول ادوارد هالت كار مؤلف كتاب تاريخ چيست ؟ بررسى گذشته ، يا به اصطلاح نظرى به حال داشتن ، منشاء همهء گناهان و سفسطهء تاريخ است . « 3 » اوضاع آن زمان را نمىتوان با ملاكهاى امروز داورى كرد . حكمرانان كرد به حقيقت سربازانى بودند كه حملات ازبكان و ساير طوايف مهاجم و تركتازى بيرحمانهء تركمانان را همواره دفع مىكردند و در اين راه سپر بلايى بودند تا هرگز به شمال خراسان و عاصمهء آن گزندى نرسد . ناصر الدين شاه در سفر به قوچان خطاب به امير حسين خان شجاع الدوله مىگويد :
« مردان شجاعى چون شما براى حراست مرز بيشتر مورد استفاده خواهيد بود . » « 4 » « . . .
ايلات كرد عموما نسبت به دولت متبوع خود فداكار و جاننثار بودند و تا وقتى كه تحت فشارهاى سخت و غيرقابل تحمل قرار نگيرند صميمانه خدمت مىكنند . » « 5 »
اكنون به تاريخ مهاجرت اكراد به شمال خراسان از جمله ورود به قوچان مىپردازيم .
يكى از اصحاب تحقيق بر اين عقيده است كه طايفهء كرد از اوايل اسلام در خراسان بوده است . و ابو مسلم خراسانى را از لحاظ قومى كرد مىدانند . ولى قدر مسلم آن است كه تاريخ كرد در خراسان از زمان دولت صفويه آغاز مىشود . مؤلف گنج دانش به نقل از مطلع الشمس در اينباره مىنويسد : « . . . پوشيده نباشد كه قبل از حركت قبايل و طوايف
هامش
( 1 ) . حجازى ، محمد . ميهن ما ، تهران ، 1338 ، وزارت فرهنگ ، ص 166 .
( 2 ) . شيرازى ، نايب الصدر . طرائق الحقايق ، تهران ، كتابفروشى بارانى ، 1345 ، ص 663 .
( 3 ) . ادوارد هالت كار ، تاريخ چيست ، ترجمهء حسن كامشاد ، خوارزمى ، 1349 ، ص 63 .
( 4 ) . يكرنگيان ، جغرافياى نظامى ، مهنامهء ژاندارمرى ، 37 ( 6 ) ، ص 54 .
( 5 ) . شميم همدانى ، على اصغر ، كردستان ، تبريز ، 1312 ، ص 49 .