با يكى دو كلمه اختلاف مىتوان گفت عين يكديگر است و عناوين و اوصاف هم عربى است مگر در بعضى موارد كه آنها را بتركى يا پارسى مىآورد و چند نامه هست ( ص 3 و 5 ) كه با مقدمه و بيان اخلاقى و صوفيانه شروع شده و از ذكر عناوين و القاب در آنها صرفنظر نموده است .
نامههاى مولانا عموما برجال مشهور آن عهد از قبيل معين الدين پروانه و فخر - الدين مستوفى و تاج الدين معتز و اشخاص ديگر كه نامشان در تاريخ ابن بىبى و مناقب افلاكى و مسامرة الاخبار و رسالهء فريدون سپهسالار مىتوان يافت و مجموعا 37 تن مىشوند - نوشته شده و از آن جمله 30 مكتوب بنام معين الدين پروانه و بقيه بنام 36 تن ديگر است و چند نامه هم معلوم نيست كه بنام چه كسى فرستاده شده و تمام آنها به زبان پارسى است مگر سه مكتوب كه عربيست ( ص 19 ، 44 ، 72 ) .
از لحاظ سبك بايد مكتوبات را در عداد نثر مرسل و غير مقيد بسجع و سائر تكلفات منشيانه قرار داد زيرا صرفنظر از عناوين كه پايبست صنعت است سائر قسمتها ساده و بىتكلف انشا شده و گاهى هم بسيار فصيح و مهيج و مؤثر است و تنها يك نامه با رعايت سجع و صنعتپردازى نوشته شده كه خالى از هرگونه تأثير است ( ص 79 ) .
از لحاظ اهميت مطالب و لطف بيان هم مكتوبات يكدست و متساوى نيست بلكه بعضى از آنها داراى مطالب عادى و قسمتى هم از حيث اهميت معنى و پختگى عبارت و تأثير در خواننده كمنظير است بخصوص نامههاى مولانا بشخصى كه او را « فخر آل داود - تاج آل داود » مىخواند كه همه آنها متضمن نكات لطيف و مضامين عالى و الفاظ رائق و عبارات روان و فصيح است و مىتوان آنها را در طبقهء نخستين از مكتوبات قرار داد .
براى روشن شدن زندگانى مولانا و فهم مثنوى مطالعهء مكتوبات ضرورت دارد و بسيارى از خصوصيات زندگانى مولانا و مطالب مبهم مناقب افلاكى نيز بوسيلهء مكتوبات روشن مىگردد . اشعار فصيح عربى و فارسى و آيات قرآنى و احاديث كه بمناسبت مطلب در ضمن مكتوبات آمده لطف آن را صد چندان جلوهگر ساخته است .
ص 170 - مجالس سبعه : اين كتاب بنام « مجالس سبعهء مولانا » به سال 1356 قمرى
زندگانى مولانا ( فارسى ) — صفحة 215
مساهمون: بديع الزمان فروزانفر
ص٢١٥