حدس انشاء خود مولاناست و مناجاة فارسى كه حكم دعا دارد و در آن توجه باصلاح احوال قلب و باطن مشهود است و پس از آن حديثى مطرح مىشود و در مقدمهء حديث بمناسبت ذكر نام مبارك حضرت رسول اكرم ( ص ) نعتى مفصل ( كه گاه تا حدود يك ورق از نسخهء چاپ شده را فرامىگيرد ) با عبارات فارسى و عربى مسجع و مصنوع و آميخته باشعار تازى و پارسى مىآيد و پس از آن بشرح حديث و بيان اسرار آن مىپردازد و در تقرير مطلب با مثال و قصص و آيات و اخبار و اشعار بسيار تمثل مىجويد و بر عادت اهل منبر به اندك مناسبت و ارتباط ضعيف و يا غير محسوس از مطلبى بمطلبى منتقل مىشود و شاخ به شاخ مىپرد چنان كه همين روش را در مثنوى نيز معمول داشته است .
مجالس از حيث خاتمه نيز به يكديگر شباهت دارد و تمام آنها با مطلبى بالنسبه رقتآور و سوزناك تمام مىشود و از حيث طول كلام از هم بدور نيست مگر مجلس اول كه مفصل است و گمان مىرود كه از چند مجلس تركيب شده باشد چنان كه جملهء :
همه بر موافقت افضل القراء فلان الدين از ميان جان نام الرحمن بگوييم - ص 15 و عبارت : بخوان ملك القرا از كلام ربى الاعلى - ص 18 و مناجاة در صفحه 42 قرينهء آنست كه پس از آن مجلس ديگر آغاز مىگردد و مجلس اول چهار مجلس است نه يك مجلس .
نثر مجالس روىهمرفته از نوع نثر متكلفانه و مصنوع است و تعبيرات و تركيبات پيچيده و دور از ذهن بسيار دارد ولى گاه هم فصيح و دلسوز و مؤثر مىافتد مطالعهء مجالس از جهت ارتباطى كه در مطالب آن با مثنوى و سائر آثار مولانا ديده مىشود بسيار مفيد و بىگمان راهنماى خواننده در كشف بعضى از مشكلات مثنوى تواند بود .
بعون اللّه و منه به پايان رسيد حواشى و اضافات بر رسالهء تحقيق در احوال و زندگانى مولانا جلال الدين محمد مشهور بمولوى به خامهء اين ضعيف بديع الزمان فروزانفر اصلح اللّه حاله و مآله بتاريخ روز شنبه 15 اسفندماه 1332 شمسى مطابق سىام جمادى الثانية 1373 قمرى در منزل شخصى واقع در خيابان حقوقى از محلات شمال شرقى طهران .
زندگانى مولانا ( فارسى ) — صفحة 217
مساهمون: بديع الزمان فروزانفر
ص٢١٧