دايماند به دوام حق . و به اين لحاظ « 1 » ، نبىّ « 2 » ختمى ( ص ) آن روز را يوم حصاد و يوم درو « 3 » فرموده ، چنانكه دنيا را چون حامل مادّه است ، محلّ زراعت او قرار داده . كما فى الحديث : « الدّنيا مزرعة الآخرة و الآخرة يوم الحصاد » .
قوله :
مظاهر چون بود بر وفق ظاهر * در اوّل مىنمايد عين آخر
پيش گذشت كه مظاهر دو گونه است : اوّل مفاهيم اسماء و صفات كه ذات حضرت احديّت - كه وجوب وجود است - در كلّ مفاهيم ظهور نموده ؛ يعنى در مفهوم علم عالم است ، و در قدرت قادر ، در اراده مريد است ، « فى كلّ بحسبه » . چه ، عنوان « 4 » مشتقّاتى كه در حقّ اطلاق « 5 » مىشود نفس مبدأ اشتقاق مراد است ، نه ذات كه تركيب از ذات و مبدأ اشتقاق در او - تعالى - لازم آيد . دوّم ظهور فعلى است و آن ظهور او است - تعالى - در ماهيّات اين عالم ، از ماهيّات درّهى بيضاء تا ماهيّت ذرّهى هباء هيولى . بعد مىفرمايد كه چون كلّيهى « 6 » مظاهر - اعمّ از مفاهيم و از اعيان ثابتهى اين عالم - چون موافقاند در ظهور نمودن ظاهر بالذّاتى كه حقّ باشد ، و تمام ، مرائى از جهت يك عاكساند « 7 » ؛ لهذا مىنمايد در اوّل ، آن چيزى كه در آخر است ، و در ثالث مىنمايد آنچه در رابع است . كما قيل :
« عكس را گر برى به صد مرآت * عين اوّل « 8 » بود همان آخر « 9 » »
هامش
( 1 ) . شا : ( به اين لحاظ ) را ندارد .
( 2 ) . شا : نبى مطلق
( 3 ) . پا : غبطه
( 4 ) . شا : در
( 5 ) . شا : گفته
( 6 ) . شا : ( كليه ) را ندارد .
( 7 ) . شا ، دا : عالم عاكساند
( 8 ) . پا : آخر
( 9 ) . پا : اول