مىفرمايند :
ظهور قدرت و علم و ارادت * به توست اى بندهى صاحب سعادت
زيرا « 1 » كه اينگونه صفات يعنى « 2 » علم و اراده و قدرت و مشيّت و عشق - كه از صفات ثبوتيّه است - از لوازمات ، بلكه از مصاديق وجودند و تابع او هستند در شدت و ضعف ؛ يعنى اگر وجود شديد بود ، آنها هم شديدند و اگر ضعيف ، آنها هم ضعيفاند « 3 » ، فى كلّ بحسبه . پس حقتعالى چون وجود صرف است ، اين صفات در او عين ذات است . و نفس ناطقه هم چون به حسب گوهر ذاتش وجود صرف است بدون ماهيت ، كما قال الشيخ الاشراق - قدّس سرّه - : « النفوس و ما فوقها اعنى العقول انيّات بحته و وجودات صرفه لا ماهيّة لها » ، اين صفات عين ذات اوست .
سميعى و بصير و حىّ و گويا
يعنى انسان با دارا بودنش صفات تنزيهيّه را چون ملايكه « 4 » ، كه انسان « 5 » ، ايضا داراى اينگونه صفات تشبيهيّه نيز هست . و بودن آن صفات تشبيهيّه - چنانكه گذشت - ، به جهت آن است « 6 » كه گويا حق تعالى « 7 » به اينگونه صفات ، شباهت به خلق دارد كه :
« لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ وَ هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ »
.
چه ، اللّه هو السميع البصير و الخلق هو السّميع البصير . اما بايد دانست كه حقّ مىبيند بدون احتياج به رطوبت جليديّهء ماديّه ، و مىشنود بدون احتياج به اين « 8 » گوش مادى ، بلكه همان علم حضورى حق بر تمام اشياء كافى است ، هم در ديدن و هم در شنيدن او - تعالى - چه ، مناط شنيدن و
هامش
( 1 ) . شا : چرا
( 2 ) . پا : اعنى
( 3 ) . پا : ضعيف
( 4 ) . شا : ( يعنى . . . ملائكه ) را ندارد .
( 5 ) . پا : ( كه انسان ) را ندارد .
( 6 ) . شا : ( است ) را ندارد .
( 7 ) . شا : حقيقى
( 8 ) . شا : بدين