داثر و فاسد و فانى است ، بهجز ذات حقّ كه هو الحىّ الّذى لا يموت است . كما قيل :
« ألا كلّ شىء ما خلا « 1 » اللّه باطل * و كل نعيم لا محالة زائل »
و على - عليه السّلام - فرموده است « 2 » : « له ملك ينادى كلّ يوم ؛ لدّوا للموت و ابنوا للخراب » . و من هذا المقام قيل :
« همه اشياى عالم چون حباباند * كه هم از سوز عشقش دل كباباند
برآوردند سر از قعر دريا * كه ماهاييم جزء آب دريا
چو دريا گشت عالم زين من و ما * بگفتا كه نمايمتان هويدا
بزد او جنبشى از روى قدرت * همه بردند سر در بحر رحمت »
بعد از فناى آنها فرمود :
« لِمَنِ الْمُلْكُ الْيَوْمَ »
. خود جواب داد :
« اللَّهُ الْواحِدُ الْقَهَّارُ »
. پس اوست - تعالى - اوّل و اوست آخر ، بلكه اوّل عين آخر است ، چرا كه الآن كما كان . و « 3 » باز اوست ظاهرتر از تمام موجودات ، زيرا « 4 » كه نور است و تمام اشياء ظاهر به نورند ، و نور ظاهر به خود ، و اوست باطن البواطن « 5 » تمام موجودات . چه ، او معنى تمام است و مجرّد است از تمام ماديّات ، و چشم استعداد از جهت ديدن امر مجرّد ندارد . كما قيل :
« اى تو پنهان از ظهور خويشتن
هامش
( 1 ) . پا : خلل
( 2 ) . شا : است كه
( 3 ) . شا : ( و ) را ندارد .
( 4 ) . شا : چرا
( 5 ) . شا : باطنتر از