و ياد حق را بدل از دنيا پس مشغول نمىگرداند ايشان را از ذكر تجارت و نه بيع ، و بسر مىآورند باشتغال بذكر ايام حيات خود را و آواز مىكنند بهآنكه زجر و منع مىنمايند از چيزهائى كه حق سبحانه و تعالى حرام گردانيده است بهآنكه مىشنوانند اهل غفلت را ، امر بمعروف مىنمايند مردمان را و خود به آن عمل مىنمايند و نهى از منكر مىنمايند ديگران را و خود نيز مرتكب نمىشوند .
پس گويا كه ايشان قطع نمودهاند حيات دنيا را بسوى آخرت و ايشان در آخرتاند پس مىبينند غير از آنچه مردمان مىبينند و گويا اطلاع يافتهاند امور پوشيده از احوال اهل برزخ را از آن مدت طولانى كه ماندهاند در برزخ و ثابت و متحقق گردانيده است قيامت عذابهاى مقرر در خود را بر اهل برزخ يعنى مطلع مىشوند بر احوال ماضيه و مستقبله اهل آخرت از حين موت تا به قيامت پس برمىدارند پرده از احوال اموات و بيان مىنمايند احوال ايشان را از ابتداء موت ايشان تا به قيامت از براى اهل دنيا چنان كه انبياء و اوصياء و كمل از اولياء خبر دادهاند از احوال آخرت .
و اين دلالت دارد صريحا بهآنكه از براى اهل ذكر احوال آخرت مكشوف مىشود تا آنكه گويا كه ايشان مىبينند چيزى را كه مردمان نمىبينند و مىشنوند چيزى را كه مردمان نمىشنوند .
پس اگر تمثيل و تشبيه مىنمودى ايشان را بعقل خود در آن مقامات عاليه و محموده كه از براى ايشان حاصل شده و مجالس و محافل شريفه كه ايشان در آن حاضر مىشوند بتحقيق كه پراكنده شده دفاتر و ديوان اعمال ايشان پس فارغ شدهاند از حساب نفوس خود ، يعنى از جمله مقامات عاليه و مجالس شريفه حاصله از براى ايشان آنست كه ايشان را در قيامت حسابى نخواهد بود زيرا كه يكى از افعال و اعمال ايشان محاسبه نفس خود است .
در
اصول كافى عن الصادق عليه السّلام ما من شىء الا و له حد ينتهى اليه الا ذكر الله فليس له حد ينتهى اليه فرض الفرائض يعنى صلاة الخمس فمن اداهن فهو حدهن ، و شهر رمضان فمن صامه فهو حده ، و الحج فمن حج فهو حده الا
رياض السياحة ( فارسى ) — صفحة 364
مساهمون: زين العابدين شيروانى
ص٣٦٤