[ اقسام التوبة ]
[ الاول : توبة العامّة ]
فتوبة العامّة لاستكثار الطاعة ؛ فإنّه يدعوا إلى ثلاثة أشياء : إلى جحود نعمة الستر « 1 » و الإمهال و رؤية الحقّ على اللّه تعالى ، و الاستغناء الذي هو عين الجبروت ، و التوثّب على اللّه .
به درستى كه مىباشد « توبهء عامّه از براى استكثار طاعت » بنا بر ظاهر قول خداى تعالى كه :
إِلَّا مَنْ تابَ وَ آمَنَ وَ عَمِلَ عَمَلًا
« 2 »
صالِحاً فَأُوْلئِكَ يُبَدِّلُ اللَّهُ سَيِّئاتِهِمْ حَسَناتٍ
« 3 » . پس گرديده است سيّئات ايشان حسنات ؛ و توبه و شرائط و لوازم او و جميع آنچه مترتّب مىشود بر او از موافقات حسنات ديگر است ؛ پس متضاعف مىشود حسنات ايشان . پس استكثار كردهاند حسنات خودشان را ؛ و اين استكثار نزد خواصّ ، سوء ادبى است كه مستدعى سيّئات كثيره است . چرا كه نزد ايشان اگر باقى نمانده است از براى ايشان سيّئهاى كه محتاج باشند در او به ستر و امهال - به تأخير عقوبت و ترك معاجلت « 4 » ايشان به آن سيّئه - پس جحد « 5 » كردهاند اين دو نعمت را و ديدهاند او را حسناتى كه واجب است بر خداى تعالى آنكه ثواب دهد ايشان را به او و داخل كند ايشان را به جنّت ؛ پس واجب گردانيدهاند از براى خود بر خداى تعالى حقّى ، و استغنا كردهاند به انتفاى سيّئات از ايشان و وفور چيزى كه از براى ايشان است « 6 » از عفو و غفران او ؛ و او عين تجبّر است بر خداى تعالى و توثّب « 7 » است بر او به طلب كردن حقّ ؛ و كلّ اينها گناهان عظيم است .
و از اين جهت است كه گفتهاند : « حسنات الأبرار سيّئات المقرّبين » . پس به درستى كه نزد ايشان وجود حسنات فضلى است و نعمتى است از خداى تعالى ؛ و ثواب امتنان و رحمتى است ؛ و رؤيت حسنات از انفس ايشان - بلكه افعال ايشان و صفات ايشان و وجودات ايشان - كلّ آنها سيّئات است .
هامش
( 1 ) . اصل : السير .
( 2 ) . اصل : - عملا .
( 3 ) . فرقان / 70 .
( 4 ) . معاجلت : شتاب كردن در عقوبت .
( 5 ) . جحد : انكار ، ردّ كردن ، نشناختن .
( 6 ) . ك : + از ثواب حسناتشان .
( 7 ) . توثّب : غالب شدن به ظلم .