عزّت او .
و بشناسد « احسان » او را به سوى او ، به آنكه ستر كرده است بر او و رسوا نكرده است او را در ميان خلايق .
و بشناسد « حلم » او را ، به آنكه تعجيل نكرده است او را به عقوبت كردن و مهلت داده است او را تا آنكه توبه كند و عذر بياورد به سوى او و استغفار كند از گناهش .
و « كرم » او را در قبول عذر از او . « 1 »
و « فضل » او را ؛ يعنى تفضّل او و زيادتى نعمت و منّت بر او را به عفو كردن از او ، و افاضه كردن ثواب توبه بر او به سبب غفران .
پس مىباشد در مشاهدهء اين - كلّ اين - با حقّتعالى و صفات علياى او ، در حالى كه « 2 » ذاهل از جنايت [ و ] شاكر از براى او است « 3 » بر نعمت ؛ و حضور با حقّتعالى و ذهول از ما سواى او ، مطلوبى است شريف در اين طريق .
و الثاني : ليقيم على العبد حجّة عدله ؛ فيعاقبه على ذنبه بحجّته .
يعنى : به درستى كه خالى گردانيده است خداى تعالى ميان عبد و ميان فعل ذنب .
چرا كه ذنب به مقتضاى عين عبد است در ازل . پس حكم نكرده است بر او به آن ذنب مگر از براى علم خداى تعالى كه تابع است از براى مقتضاى عين عبد . پس عين او است آنكه جنايت كرده است بر نفس او به چيزى كه اقتضا مىكند عقوبت او [ را ] . پس از براى حقّ - سبحانه و تعالى - است حجّت بر او به عقاب كردن . پس هرگاه شناخت اين را ، شناخت آنكه مراد خداى تعالى آن است كه بشناسد عبد عدل او را در عقاب كردن او ، همچنانكه شناخت كه مراد او در معنى اوّل آن است كه بشناسد او را موصوف به صفات مذكوره . پس اختيار كند خداى تعالى را بر نفس
هامش
( 1 ) . اصل : - در قبول عذر از او .
( 2 ) . اصل : - در حالى كه .
( 3 ) . اصل : - است .