مخالفات ، از براى ريا و جاه و حشمت ميان مردمان . پس صورت صورت تقوا و توبه است ، و حقيقت عزّت نفس و طلب جاه است . پس بايد كه احتراز كند تائب از اين و بايد كه خالص گرداند نيّت را از براى حقّتعالى .
و ثانى از آن سه چيز نسيان جنايت است ، از براى صفاى وقت با خداى تعالى به حضور . پس به درستى كه ذكر جفا در وقت صفا « 1 » ، جفا است .
و سوم توبهء از توبه است . زيرا « 2 » اشتغال به حقّ و توجّه به سوى او بالكلّيه و وفاى به عهد فطرت ، نفى مىكند « 3 » تعلّق خاطر به غير و ذكر ذنب را « 4 » . و اين مقتضى توبه است از توبهء موقوفهء به معرفت ذنب و ذكر او ؛ و چندانكه ترقّى مىكند سالك به مقام بالاتر ، ظاهر مىشود از براى او علّت مقام سافل . پس به درستى كه توكّل نفى مىكند نظر « 5 » به سوى فعل خود و فعل ما سواى حقّ را « 6 » ، و ذنب و توبهء از او - هر دو - از افعال اوست . پس توبهء از توبه از اسرار توبه است .
بتحقيق « 7 » كه استدلال كرده است شيخ رضى اللّه عنه بر اين مقام به قول خداى تعالى كه :
وَ تُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِيعاً أَيُّهَا الْمُؤْمِنُونَ
« 8 » پس به درستى كه تائب از جملهء مؤمنين است .
پس داخل است در جميع و مأمور شده است به توبه ، و حال آنكه باقى نمانده است از براى او گناهى كه توبه كند از او . « 9 » زيرا كه او بتحقيق كه توبه كرده است . پس واجب است بر او آنكه توبه كند از توبهاى كه موقوف است بر ذكر گناهى كه او جفا است . پس بايد كه توبه كند از او تا خالص شود از جفا در وقت صفا .
هامش
( 1 ) . اصل : وفا .
( 2 ) . اصل : - سوم توبهء از توبه است ؛ زيرا .
( 3 ) . اصل : به نفى .
( 4 ) . اصل : - را .
( 5 ) . اصل : كه توكّل به نفى نظر است .
( 6 ) . اصل : - را .
( 7 ) . اصل : تحقيق .
( 8 ) . نور / 31 .
( 9 ) . اين مضمون حديثى است كه از امام باقر عليه السّلام نقل شده است مبنى بر اينكه « التائب من الذنب كمن لا ذنب له » . ر . ك : الكافى ، ج 2 ، ص 435 .