ساتر از براى جلال « 1 » خود . پس مىباشد عبد فانى در نظر خلق حجاب جلال او ، و در نظر عارف مظهر جمال او .
و هو على ثلاث درجات :
[ الدرجة الاولى : بقاء المعلوم - بعد سقوط العلم - عينا لا علما ]
« 2 » .
( درجهء اولى ) « بقاى معلوم است ؛ » يعنى حقّتعالى ، بعد از سقوط علم عبد به او ، از براى فناى عبد بالكلّيه ؛ و ممكن نيست بقاى وصف بدون موصوف .
و قوله : « عينا » متعلّق است به بقاى معلوم » منصوب بر تمييز « 3 » ؛ يعنى بقاى معلوم از حيثيت عين او نه از حيثيت معلوميت او ، از براى انتفاى علم عبد ؛ يعنى بقاى عينى حقّ و ذات او ، نه بودن او معلوم .
[ الدرجة الثانية : بقاء المشهود ]
و بقاء المشهود - بعد سقوط الشهود - وجودا لا نعتا .
يعنى : بقاى حقّتعالى از حيثيت وجود او - نه از حيثيت مشهوديت او - و اين درجهء ثانيه است .
[ الدرجة الثالثة : بقاء ما لم يزل حقّا ، بإسقاط ما لم يكن محوا ]
و بقاء ما لم يزل حقّا ، بإسقاط ما لم يكن محوا .
او درجهء ثالثه است ؛ يعنى بقاى حقّ به اسقاط چيزى كه نبود موجود تا آنكه محو شود به فناى در او ، چنان كه مذكور شد ؛ و در اين مقام مىباشد عبد موجود به وجود حقّانى ، باقى به بقاى او ، زنده به حيات او ، عالم به علم او ، مختار به اختيار او ؛ پس او عبدى است كه اعاده فرموده است او را خداى تعالى بعد از فناى او ، و پوشانيده است او را خلعت از صفات علياى خود ، و ناميده است او را اسمى غير اسم او از اسماى حسنى ، و اقامت كرده است او را به نشئهء ديگر . پس مشاهده كرده است حقّ را به عين حقّ [ كه ] قائم است به او در مقام عبوديت خود .
هامش
( 1 ) . اصل : جمال .
( 2 ) . اصل : - لا علما .
( 3 ) . اصل : تميز .