وَ أَمَّا بِنِعْمَةِ رَبِّكَ فَحَدِّثْ
و اما آنها كه طالب نعيم و ثوابند ، پس از آن نعمتها كه پروردگار تو در بعضى از مراتب وجود حقيقت تو مهيا داشته ، كه بهشت هشتگانه تصوير خانهء آن است ، با ايشان حديث كن تا به همگى روى به حقيقت مطلقهء تو آورند كه : و
« إِنَّ إِلى رَبِّكَ الرُّجْعى . »
« 1 » و همچنين از نعمتى كه در وجود شخصى تو نيز مندرج است ، حديث كن كه همچنانكه امت اجابت را از آن نعمت هدايت است ، امت دعوت را به سبب « 2 » تو امان از عذاب است در دنيا كه :
« وَ ما كانَ اللَّهُ لِيُعَذِّبَهُمْ وَ أَنْتَ فِيهِمْ »
« 3 » كه تا ظاهر شود كه تو از همه وجه نعمت و رحمتى از خداى تعالى بر عالم و ما فيها كه در ابتدا همه را واسطهء خلاصى از ظلمت عدم شدى و از پرتو تو به نور وجود رسيدند و در وسط حال به سير و تنزل حقيقت تو تمام عوالم خمسه وجوديه با اهل آن از تنگناى اندماج و خفا به فضاى ترتب و ظهور آمدند ، و در آخر زمان به سبب وجود شخصى و دعوت تو به نعمت هدايت و امان رسيدند . پس در جميع مراتب از تو بالقوه همه بالفعل شد .
و بدان كه امر و نهى كه در اين سورهء كريمه است ، به طريق استحسان و قبول عمل است ، نه امر بر كرده و نهى از كرده و اين طرز ابلغ است به جهت موافقت با سياق وحى و دعوت ؛ و الله اعلم بحقائق الامور .
[ تفسير سورهء انشراح
بسم الله الرحمن الرحيم ابتدا كرده مىشود - كتاب وجود و سور نشئات در دبستان انشاء و ابداع به اسم اعظم الهى كه حقيقت انسان كامل است و در مكتب علم قديم به كليات مراتب آن حقيقت كه رحمت رحمانى محيط آن است و در تصوير خانهء وجود ، جزئيات و اشخاص آن كليات كه رحمت رحيمى شامل آن است . پس به اين سه مرتبه تنزل از
هامش
( 1 ) . علق ، 9 .
( 2 ) . مج : امت را دعوت تو بسبب تو .
( 3 ) . انفال ، 34 .