زيّن الله تعالى ظاهره بحلية خلود الدولة و الاقبال و نوّر باطنه بمشاهدة انوار المعرفة و اسرار الكمال و وفّقه لما يحبّه و يرضاه و بلّغه غاية ما يتمنّاه ، بالنّبى محمّد و من والاه . « 1 »
و اين رسالهء فرخ كه موسوم است به رقائق الحقائق ، مرتب آمد بر فتحى و هفت رقيقه و ختمى . رجاء از اهل فضل واثق كه چون اطلاع بر خطايى يابند آن را به نظر اصلاح و عفو درآورند كه انسان مشتق از نسيان است . و لكلّ جواد كبوة . و من اللّه الكريم الوهّاب ارجو توفيق الصدق و الصواب و ان يبعدنى من مواقع الاعتراض و العتاب و منه الاستعانة و عليه التكلان .
فتح
بر يابندگان اسرار دانش مستور نيست كه صور موجودات را در آيينهء ادراك دو وجه انطباع است : يكى مغايرت به حسب تشخّص ، ديگر اتحاد به حسب حقيقت .
چه شك نيست در اينكه زيد غير عمرو است و انسان غير فرس . و نيز يقين است كه زيد و عمرو در حقيقت نوعيّه انسانيّه متّحدند و انسان و فرس در طبيعت جنسيّهء حيوانيّه كذلك و نمىتواند بود كه ميان دو شىء تغاير و اتحاد هر دو نفس الامرى باشد . پس هر دو ، يا أحد هما ، اعتبارى خواهد بود و اينكه هر دو اعتبارى باشد ، مذهب صوفيّه است و اثبات آن محتاج به طول كلام و مجملش آنكه موجودات تعيّناتند و تعيّن ، امر اعتبارى ؛ و اللّه اعلم . و اينكه يكى اعتبارى باشد ، آن يك همانا جز تشخّص نتواند بود كه به حسب عوارض است . پس اتحاد اشياء به حسب حقيقت نفس الامرى باشد و مغايرت به حسب اعتبار . و مراد به اين اعتبار ، اعتبار نفس الامرى است ، نه اعتبارى . و جميع اختلافات كه ميان افكار و آراى اهل دانش واقع است ، منشأش همين مغايرت است . و اين معنى بعد از اندك تأمل صافى صورت تحقق در نفس دانا مىيابد . و چون اختلافات را منشأ امر اعتبارى
هامش
( 1 ) . مج : از « . . . و بعد قابل جل ، و علا » تا اينجا [ حدود سه صفحه ] را ندارد .