عليه السّلام - كه براى من خانه پاك ساز كه نظر عظمت من به وى فرود آيد . داود - عليه السّلام - گفت : " كدام خانه است كه عظمت و جلال تو را شايد ؟ " فرمود كه آن دل بندهء من است كه : قلب المؤمن عرش اللّه . داود - عليه السّلام - گفت كه او را چگونه پاك سازم ؟ گفت : " آتش عشق در وى زن تا هرچه غير ماست همه را بسوزد . " و كعبه روى را گويند كه قبلهء عاشقان است ( پوشنجى ، قواعد العرفاء و آداب الشعراء ، صص 160 و 266 ) .
آن كعبهء ظاهر قبلهء معاملت است وين كعبهء باطن قبلهء مشاهدت . آن موجب مكاشفت ، وين مقتضى معاودت . آن درگاه عزّت و عظمت ، وين پيشگاه لطف و مباسطت . گفتهاند قبله سه است : قبلهء عام و قبلهء خاص و قبلهء خاص الخاص . قبلهء عام كعبه است در ميان جهان ؛ و قبلهء خاص عرش است بر آسمان مستوى بر آن خداى جهان ؛ و قبلهء خاص الخاص دل مريدان و جان عارفان است ( خواجه عبد اللّه انصارى ، كشف الاسرار ، ج 1 ، صص 4 ، 5 ، 539 ) .
به طواف كعبه رفتم به حرم رهم ندادند * كه برون در چه كردى كه درون خانه آيى
( عراقى )
يا رب اين كعبهء مقصود تماشاگه كيست * كه مغيلان طريقش گل و نسرين من است
( حافظ )
از كعبهء جانان چو نديديم نشانى * از كعبهء ظاهر ره خمّار گرفتيم
( عطار )
( [ 27 ] ) . گشادگى ( دارابى ، لطيفهء غيبى ، 12 ضميمه ) .
مقام گشادگى را گويند مطلقا . پس به هرچه اضافت كنند به آن اضافت كرده باشند و به آن بازخوانند ( عراقى ، اصطلاحات صوفيه ، ص 567 ) .
گشادگى را گويند ميان عاشق و معشوق ، عامتر از آنكه به چيزى مخصوص باشد ؛ و نيز گشادگى را گويند مطلق پس هرچه اضافه كند ؛ و روى را گويند ( پوشنجى ، قواعد العرفاء و آداب الشعراء ، صص 162 و 268 ) .
قيمت گل برود چون تو به گلزار آيى * و آب شيرين چو تو در خنده و گفتار آيى
( سعدى )
زين خوش رقم كه بر گل رخسار مىكشى * خط بر صحيفهء گل و گلزار مىكشى
( حافظ )