و تعريض « 1 » : بمعرض آوردن . و جابر : أبو عبد اللّه پسر عبد اللّه بن عمرو بن حزام انصارى از بنى سلمه ، و پدر او از اكابر صحابه بود و در احد كشته شد و عمر جابر نود و چهار سال بود و « 2 » در سنهء ثمان و سبعين در مدينه وفات يافت . و سال : در اصل « سأل » . و الإضعاف :
أن يزاد على أصل الشّىء فيجعل مثلين أو أكثر . و حبّ : دانه . و بيت رابع اشارت به آيت
مَثَلُ الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوالَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ كَمَثَلِ حَبَّةٍ أَنْبَتَتْ سَبْعَ سَنابِلَ فِي كُلِّ سُنْبُلَةٍ مِائَةُ حَبَّةٍ وَ اللَّهُ يُضاعِفُ لِمَنْ يَشاءُ
« 3 » .
مىفرمايد : چه نيكوست دنيا و اقبال او ، چون فرمان برد خدا را آن كس كه يافت دنيا را ! هركه مواسا « 4 » نكند با مردم از افزونى « 5 » مال خود ، آورد بمعرض ادبار اقبال دنيا را . پس بپرهيز « 6 » از زوال فضل ، اى جابر ، و بده از دنياى خود هركه خواهد آن را ؛ چه به درستى كه خداوند عرش بزرگ عطاست ، افزون مىكند به يكدانه مثلهاى آن را . س :
مالى كه نه در وجه مناهى باشد * شكّ نيست كه نعمتى « 7 » الهى باشد
از مال يكى شود سزاوار بهشت * وز مال يكى لايق شاهى باشد
و كم رأينا من ذوى ثروة * لم يقبلوا بالشّكر إقبالها
تاهوا على الدّنيا بأموالهم * و قيّدوا بالبخل أقفالها
لو شكروا النّعمة جازاهم * مقالة الشّكر الّذى قالها
لئن شكرتم لأزيدنّكم * لكنّما كفرهم غالها
ثروة : توانگرى . و تاه : أى تكبّر . و أقفال : جمع قفل ( بضمّ ) . و غول : هلاك كردن . و مقالة فاعل جازا . و ضمير مستتر در قال راجع به « ذا العرش » « 8 » فاعل قال . و
لَئِنْ شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْ
« 9 » عطف بيان مقالة .
مىفرمايد : بسيار ديديم از خداوندان توانگرى كه رو نياوردند بشكر خدا ، چون رو
هامش
( 1 ) .E: تعرّض .
( 2 ) .E: - و .
( 3 ) . البقرة : 261 .
( 4 ) .C: مواساة .
( 5 ) .E: فزونى .
( 6 ) .E: پرهيز .
( 7 ) .E: نعمت .
( 8 ) .E: ذى العرش .
( 9 ) . إبراهيم : 7 .