و معنى تفويض از آن جهت اوسع است كه توكّل در وقتى « 1 » مستعمل است كه « 2 » امرى مقرّر « 3 » بود كه در وى توكل « 4 » كنند ، و آن كار معيّن به وى باز گذارند .
امّا در تفويض ، جملهء كارها بر سبيل اطلاق به وى گذراند ؛ كه خود را در آن هيچ مدخل « 5 » ندانند و تصرّف و اختيار نكنند . و شيخ الاسلام « 6 » قدّس سرّه « 7 » به اين عبارت اداى اين معنى مىكند :
فإنّ التوكّل بعد وقوع السّبب ، و التّفويض قبل وقوعه و بعده ، و هو عين الاستسلام ؛
يعنى توكل بعد از وقوع سبب و تعيين صورتى است كه در وى توكل كنند . و تفويض ، عامتر « 8 » و وسيعتر است ، پيش از سبب و بعد از سبب همه داخل حكم وى است و « 9 » تفويض ، محض استسلام « 10 » است كه خود را بالكلّيه به حق سپرده است ؛ و باك ندارد اگر خير واقع شود « 11 » اگر شرّ . و « 12 » امّا متوكل جز خير نخواهد .
و التوكل شعبة منه .
و توكل شعبه و شاخى از تفويض است كه به جهت عموم شامل وى است .
و هو على ثلاث درجات :
و تفويض بر سه درجه است :
الدرجة الاولى : أن يعلم أنّ العبد لا يملك قبل عمله استطاعة ؛
درجهء اوّل ، آن است كه بداند صاحب تفويض كه بنده را پيش از عمل « 13 » قدرتى نيست . اگر حق خواهد توفيق دهد ، و اگر نخواهد ندهد .
فلا يأمن من مكر ،
پس ايمن نباشد از مكر ؛ يعنى كسى كه در حركت « 14 » خود « 15 » مستقل « 16 » نباشد و حركت
هامش
( 1 ) . ج : وقت .
( 2 ) . ج : - كه .
( 3 ) . ج : فقرد .
( 4 ) . ج : + تو .
( 5 ) . ع : - مدخل .
( 6 ) . ج : - الاسلام .
( 7 ) . ع : ره .
( 8 ) . ع : عام .
( 9 ) . ع : + بدل .
( 10 ) . ج : استيلام .
( 11 ) . ع : + و .
( 12 ) . ج : - و .
( 13 ) . ج : + و .
( 14 ) . ع : حرمت .
( 15 ) . ج : - خود .
( 16 ) . ج : مستقبل .