باب الرياضة
قال اللّه تعالى :
وَ الَّذِينَ يُؤْتُونَ ما آتَوْا وَ قُلُوبُهُمْ وَجِلَةٌ
« 1 »
يعنى آن « 2 » كسانى كه در اعمال بذل « 3 » وسع و طاقت مىنمايند و « 4 » دلهاى ايشان ترسان است كه شايستهء وصول به درگاه « 5 » قبول نباشاد « 6 » . وجه استشهاد به آيت « 7 » كريم كريمه « 8 » آن است كه شكر مىگويد و تمدّح مىكند اين جماعت را به آنكه بذل « 9 » وسع مىكنند در اعمال و عبادات و رياضات شاقّه و مخالفت نفس و هوا ؛ كه اگر اين مبالغه در مبالغ 152 اعمال ايشان نبودى
وَ قُلُوبُهُمْ وَجِلَةٌ
دلالت بر تمدّح نكردى . و اين طايفه به رياضت ، اين معانى مىخواهند .
و الرياضة تمرين « 10 » النّفس على قبول الصّدق .
اين « 11 » رياضت عادت دادن نفس است به تكلّف بر قبول صدق به « 12 » كثرت مجاهدات ، و تزكيهء نفس به انواع اعمال شاقّه ، و تصفيهء دل به تنزّه از عجب و ريا و نفاق .
چون نفس پاك گشت « 13 » و دل صافى شد ، در قول و نيّت و عمل ، و ساير اخلاق و احوال صادق گشت به طبع و طوع ، بىتكلّف « 14 » و كراهيت . « 15 »
و هي على ثلاث « 16 » درجات :
و اين بر سه درجه است :
رياضة العامة : تهذيب الأخلاق بالعلم ، « 17 »
درجهء اوّل ، رياضت عوام است ، و آن پاك گردانيدن است اخلاق « 18 » را « 19 » به مقتضاى علم شريعت ؛ چنان كه هيچ حركت و سكون وى بىموافقت علم نبود ، بلكه هيچ داعيه و
هامش
( 1 ) . المؤمنون / 60 .
( 2 ) . ج : از .
( 3 ) . ج : بدل .
( 4 ) . ع : - و .
( 5 ) . ع : درجهء قبول .
( 6 ) . ع : نباشد .
( 7 ) . ع : آيد .
( 8 ) . ج : كريم .
( 9 ) . ج : بدل .
( 10 ) . ج - تمرين .
( 11 ) . ع : يعنى .
( 12 ) . ع : و .
( 13 ) . ع : كلفت .
( 14 ) . ع : كلفت .
( 15 ) . ع : كراهت .
( 16 ) . ج : ثلاثة .
( 17 ) . ج : با العلم .
( 18 ) . ع : اخلاق است .
( 19 ) . ع : - را .