عمر قرار گرفت . البته ديرى نپائيد كه اين قسمت در مقابل حملات دولتهاى آل جلاير ( بغداد قبلا جزو ممالك آل جلاير بود كه امير تيمور آنها را فتح كرده بود ) و تركمانان قراقويونلو تاب مقاومت نياورده و در نتيجه از كف تيموريان درآمد .
2 ) قسمت شرقى شامل خراسان ، ماوراءالنّهر و نواحى مجاور آنها كه به اختيار شاهرخ ميرزا درآمد . شاهرخ ميرزا به سرعت گرگان ، سيستان ، كرمان ، فارس و عراق عجم را به تصرف درآورد و حتى به انتقام خون برادرش جلال الدين ميران شاه كه به دست تركمانان قراقويونلو كشته شده بود ، در سال 823 عازم آذربايجان شد . « در اين حمله قرايوسف پيش از جنگ با شاهرخ درگذشت و شاهرخ پس از سه جنگ با پسران قرايوسف يعنى اسكندر و جهانشاه سرانجام آنها را به انقياد خود مجبور ساخت و به جهانشاه قراقويونلو پس از قبول اطاعت ، حكومت آذربايجان را اعطا نمود . » « 5 »
شاهرخ ميرزا در دوران حكومت پدر حكومت خراسان ، سيستان و مازندران را به عهده داشت و در مبارزه با مدعيان حكومت تيمور سرانجام پيروز شد و بر « عراق ، فارس ، خوزستان ، خوارزم ، غزنين ، كابل ، تبرستان ، تركستان ، كاشغر ، فرغانه ، خراسان و ماوراءالنّهر سلطنت نمود . » « 6 »
شاهرخ ميرزا به عمران و آبادى مشغول شد و به علت كاردانى و كفايت مدتها سلطنت او دوام يافت ( 43 سال ) . شاهرخ ميرزا در سال 812 سلطنت ماوراءالنّهر ( سمرقند ) را به پسرش ميرزا الغبيك واگذار كرد .
شاهرخ ميرزا هفت پسر داشت ولى پس از مرگش ، الغبيك به پادشاهى رسيد . الغبيك مانند پدرش سلطانى عالم و دانشمند بود و به فعاليتهاى فرهنگى و تشويق علماء و منجمين همت گماشت . وى به يارى علماء و منجمين « زيج » معروف « الغبيكى » را بر پا نمود .
الغبيك در نوزدهم جمادى الاولى سال 796 در سلطانيه متولّد شد و در روز يكشنبه 25 ذىحجه سال 850 پس از مرگ پدرش جانشين او شد . الغبيك نتوانست طغيان و سركشيهاى متعدد امراء و شاهزادگان تيمورى را فرونشاند بهطورىكه فرزندش ، ميرزا عبد اللطيف در دهم رمضان سال 853 در بلخ بر پدر شوريد و او را اسير نمود و در دهم رمضان همين سال ( 853 هجرى قمرى ) به دستور وى و توسط يكى از خادمانش الغبيك را پس از دو سال و هشت ماه سلطنت بكشت . در حقيقت سال قتل ميرزا الغبيك را بايد سال شروع تجزيهء ايران دانست .
ميرزا عبد اللطيف پس از قتل پدر و برادر ( يعنى ميرزا الغبيك و ميرزا عبد العزيز ) بر سلطنت نشست ولى مدت پادشاهى او بيش از شش ماه به طول نيانجاميد . زيرا « نوكران ميرزا الغبيك و ميرزا عبد العزيز با يكديگر اتفاق كردند و در شب جمعه بيست و ششم سال 854 عبد اللطيف را به قتل رساندند و سرش را از تن جدا ساختند و از پيش طاق مدرسهء الغبيك بياويختند . » « 7 »
هامش
( 5 ) ر . ك . تاريخ ادبيات دكتر صفا ، ج 4 ، ص 7 - 6 .
( 6 ) ر . ك . احسن التواريخ ، ص 263 .
( 7 ) ر . ك . احسن التواريخ ، ص 300 - 299 .