الّذين لا يتكلّمون .
و علامت متحقّق بدين مقام دو علامت است يكى اين كشف مذكور ، لاجرم مشاهده كند آن را كه در قبر معذّب است و معاينه بيند آن را كه منعّم است ، و ميّت را حىّ بيند به حيات برزخيّه ، و صامت را متكلّم به كلمات روحانيهء ملكوتيه ، و قاعد را ماشى مشاهده كند به حركات معنويّه و مثاليّه .
و علامت [ دوم ] خرس و بكم چنان كه اگر خواهد كه سخن گويد از آنچه مىبيند نتواند .
پس بعد ازين متحقّق گردد به مقام حيوانيّت ، چه حيوان قادر نيست بر تكلّم در حسّ به آنچه مىبيند اگرچه متكلّم است در عالم مثالى به روح و معنايش .
و شيخ مىگويد ما را شاگردى بود كه او را اين كشف حاصل شد اما خرس بر وى طارى نشد ، پس تمام متحقّق نگشت و حضرت الهى به فيض فضل نامتناهى مرا مقيم اين مقام گردانيد تحقق كلّى به حيوانيّت دست داد چنان كه مىديدم و مىخواستم كه بگويم و نمىتوانستم و در ميان خود و حيواناتى كه سخنگوى نيستند هيچ تفرقه نمىكردم .
فإذا تحقّق بما ذكرناه انتقل إلى أن يكون عقلا مجرّدا فى غير مادّة طبيعيّة ، فيشهد أمورا هى أصول لما يظهر فى الصّور الطّبيعيّة فيعلم من أين ظهر ( يظهر - خ ) هذا الحكم فى الصور الطّبيعيّة علما ذوقيّا .
پس چون متحقّق شود به مقام حيوانيّت و منكشف گردد بر وى اسرار عالم طبيعت و مشاهده كند احوال برزخيّه را چنانچه هست و داند حقيقت آنچه را به شرع ثابت شده است بار ديگر منتقل شود به مقام عقل مجرّد بعد از مشاهدهء امر بر آنچه هست در برزخ ، از براى آنكه چون عقل مجرّد گردد مشاركت تواند كرد عقول مجرّده و ارواح مطهّره را و مطلع شود بر عالم جبروت و آنچه در وى است از انوار قاهره و اسرار باهره ، لاجرم درين حال مشاهده كند امور كلّيّه و حقائق مجرّده را كه آن اصول موجودات عالم طبيعيّه است .
شرح فصوص الحكم ( تحقيق حسن حسن زاده آملى ) ( فارسى ) — صفحة 939
مساهمون: حسين بن حسن خوارزمي
ص٩٣٩