حق تعالى است كه پيغام حق را به بنده مىرساند . مىداند آنكه مىداند ، و اعراض مىكند از آنچه مقصودست از آن صورت آنكس كه نمىداند . چنان كه حق سبحانه و تعالى مىفرمايد :
وَ كَأَيِّنْ مِنْ آيَةٍ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ يَمُرُّونَ عَلَيْها وَ هُمْ عَنْها مُعْرِضُونَ
و اعراض ايشان از عدم تنبّه ايشان است و از دوام ايشان در خواب غفلت .
و اين مقام را كسى مىداند كه جميع مقامات علوى و سفلى او را منكشف باشد پس به بيند امر الهى را كه نازل است از حضرت الهى به عرش و كرسى و سماوات و ارض ، و در هر مقامى صورت او را مشاهده كند بيت :
گر مراقب باشى و بيدار تو * هردمى بينى جزاى كار تو
گر مراقب باشى و گيرى رسن * حاجتت نبود قيامت آمدن
هين مراقب باش گر دل بايدت * كز پى هر چيز چيزى زايدت « 1 »
و كلّ ما يرى فى حال اليقظة ( فى حال النوم - خ ل ) فهو من ذلك القبيل ، و إن اختلفت الأحوال .
يعنى هرچه رسول عليه السلام او را در حال يقظه مىديد از آن قبيل بود كه او را در حال منام مشاهده مىكرد . اگرچه احوال مختلف بود چه اين در حسّ بود و آن در خيال ، و لكن از آن جهت كه هريك مثالى و صورتى است معنى حقيقى را هر دو برابر است . و رسول را عليه السلام فرقى نبود ميان يقظه و منام از جهت اطلاع او عليه السلام بر آن معنى كه مرادست از آن صورت محسوسه .
فمضى قولها ستّة أشهر ، بل عمره كلّه فى الدّنيا بتلك المثابة : إنّما هو منام
هامش
- خود است . در ديوان اين كمترين آمده است كه :چه باشد عالم دانى مثال عالم عالى * همىدانى كه هر چيزى براى اوست مخزنهالذا عارف به حقايق از هر مرتبه به ما قبل و به ما بعد آن آگاهى مىيابد ،
اقرأ و ارق
. ( 1 ) - ابيات از دفتر چهارم مثنوى عارف رومى است . و مصراع اول بيت دوم بدين صورت نيز آمده است :« چون مراقب باشى و گيرى رسن . . . ».