اضغاث احلام نام مىنهند و تعبير نمىكنند . بل كه مصوّر حقّ است از وراى حجاب خيال و صدور آنچه مخالف حكمت باشد ازو محال . لاجرم هركه بشناسد مناسبات را كه در ميان صور و معانى اوست و ادراك كند مراتب نفوس را كه صور در حضرت خيالات ايشان به حسب آن مراتب ظاهر مىشود ، و هرآينه علم تعبير را چنان كه مىبايد دريابد و لهذا مختلف مىگردد احكام صورت واحده به نسبت با اشخاص مختلفة المراتب و اين انكشاف حاصل نمىشود مگر به تجلّى الهى از حضرت « اسم جامع » در ميان ظاهر و باطن .
أ لا ترى كيف قال رسول اللّه صلى اللّه عليه و سلّم لأبى بكر في تعبيره الرّؤيا :
« أصبت بعضا و اخطأت بعضا »
فسأل أبو بكر أن يعرّفه ما أصاب فيه و ما أخطأ فلم يفعل صلى اللّه عليه و سلّم .
ايراد اين كلام از براى استشهاد و استدلال است بر آنكه تجلّى صورى خيالى محتاج است به علمى كه بدان علم ادراك مراد از صورت مرئيّه توان كرد .
صاحب شرح السّنه از ابن عباس نقل مىكند كه گفت ابو هريره تحدّث مىكرد كه مردى آمد و رسول را عليه السلام گفت كه من شب ظلّه يعنى سحابهاى ديدم كه ازو روغن و عسل مىباريد ، و خلق را مىديدم كه به كفها ازو مىستاندند ، بعضى بيش و بعضى كم ، و ريسمانى ديدم از آسمان تا زمين آويخته و چنان مشاهده كردم يا رسول اللّه كه تو دست در آن ريسمان زدى و به سوى آسمان بر آمدى و بعد از تو ديگرى بگرفت و برآمد و بعد از او ديگرى بگرفت و برآمد ، و بعد از وى ديگرى بگرفت و ريسمان منقطع شد و از براى او وصل كرده شد پس او نيز برآمد . ابو بكر رضى اللّه عنه گفت يا رسول اللّه پدر و مادر من فداى تو باد ، رخصت مىدهى كه تعبير اين رؤيا من بكنم ؟ رسول صلى اللّه عليه و سلم اجازت داد . صديق گفت اما آن ظله ، ظلهء اسلام است و روغن و عسل لين و حلاوت قرآن ، و خلق در اخذ حقائق و عرفان دقائق آن متفاوت الدّرجات ، اما سبب ، و اصل از آسمان تا زمين حقى است كه تو بر آنى يا رسول اللّه ، لاجرم تو آن را
شرح فصوص الحكم ( تحقيق حسن حسن زاده آملى ) ( فارسى ) — صفحة 383
مساهمون: حسين بن حسن خوارزمي
ص٣٨٣