خبر داد كه :
مَنْ ذَا الَّذِي يُقْرِضُ اللَّهَ قَرْضاً حَسَناً *
،
لِنَعْلَمَ مَنْ يَتَّبِعُ الرَّسُولَ مِمَّنْ يَنْقَلِبُ عَلى عَقِبَيْهِ
،
« مرضت فلم تعدنى »
و امثال اين چنان كه گذشت تا او به كسوت هستى ما به در آيد ، از ما ز كوشش ما چه برآيد بيت :
بشنو بنگر به گوش و چشم دل و جان * كاينجا نرسد كسى به تقرير زبان
در قطره نگر گم شده درياى محيط * در ذره ببين تن زده خورشيد جهان
أ لا ترى المخلوق يظهر بصفات الحقّ من أوّلها إلى آخرها و كلّها حقّ له .
درين كلام استشهاد است مر تخلل عبد را در وجود حق و اتصافش به صفات او ، لاجرم مىگويد : نمىبينى مخلوق را كه ظاهر مىشود به صفات حق و كل صفات حق ، حق ثابت است مخلوقى را كه كامل است به حكم :
وَ لَقَدْ كَرَّمْنا بَنِي آدَمَ
« و إنّ اللّه خلق آدم على صورته »
،
وَ عَلَّمَ آدَمَ الْأَسْماءَ كُلَّها
يعنى به آدم عطا داد حضرت الهى به فيض فضل نامتناهى اسما و صفات الهيّه را چه حقيقت آدم عبارت است از ظهور هويت حق در صورت عين ثابتهاش ، پس صفات حق ، حق ثابت است مر او را .
كما أنّ صفات المحدثات حقّ للحقّ .
يعنى همه صفات الهيّه حق است مر عبد را چنان كه صفات محدثات حق ثابت است حق تعالى را چه صفات محدثات شئون الهى است كه
كُلَّ يَوْمٍ هُوَ فِي شَأْنٍ
تنبيه است بر آن .
الْحَمْدُ لِلَّهِ
فرجعت إليه عواقب الثناء من كلّ حامد و محمود
وَ إِلَيْهِ يُرْجَعُ الْأَمْرُ كُلُّهُ
فعمّ ما ذمّ و حمد و ما ثمّ إلّا محمود أو مذموم .
يعنى حضرت الهى فرمود كه
الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ
و تخصيص كرد ماهيت حمد را به حق سبحانه و شك نيست كه خلق را نيز حمد لاحق است و لسان حق به ثناى ايشان ناطق ، چنان كه حق انبيا و سائر مؤمنين را خود ثنا مىگويد و به لسان بعضى مر بعضى را . حمد و سپاس بىحد و قياس است و مناط و مرجع حمد صفت كمال است و در حقيقت همه كمالات حق راست ، پس عواقب ثنا را رجوع