/ 33 - 34 آورده است .
3 - بعضى گفتهاند ممكن است بايزيد با محمد بن جعفر صادق فرزند امام ، ملاقات و مصاحبت كرده باشد . و « چون محمد بن جعفر صادق پس از آنكه به بسطام رفت در بدايت حال وى ( : بايزيد ) به خدمتش تشريف يافت و استفادهء معارف و طريقهء ملت جعفرى ازو كرد در حقيقت مثل اين بود كه زمان حضرت صادق را ادراك نموده و استفاده در نزد پسر كه فاصله پيدا نكرده است مانند استفاده در نزد پدر است » « 1 » .
4 - آقا محمد على كرمانشاهى ( متوفى 1216 ق ) در شرح مفاتيح فيض ، احتمال داده است كه بايزيد با جعفر فرزند امام على نقى ( 213 - 254 ) ( كه نزد شيعه به جعفر كذاب معروف است ) ملاقات كرده باشد نه با جعفر بن محمد صادق .
و گفته است : « . . . و لعل لقائه و سقاية داره كان قبل ظهور فسقه و كذبه فى دعوى الامامة بعد اخيه الحسن فلا ينافى حسن حاله . و اللّه اعلم بحاله » « 2 »
5 - بعضى احتمال دادهاند كه لفظ « جعفر صادق » باشتباه بجاى « ابو جعفر محمد بن على جواد » ( 195 - 219 امام نهم شيعه ) استعمال شده باشد ! . و ميرزا محمد باقر خوانسارى صاحب روضات اين قول را موجه شمرده است « 3 » .
6 - قاضى نور اللّه شوشترى گفته است : « شايد كه مراد او از جهت توجه به خدمت امام جعفر صادق ، التزام مذهب حق جعفرى و اعتصام به محبت خاندان جعفرى باشد كه فى الحقيقة راهنما و پيرو وسيله و دستگير همان تواند بود » « 4 » .
7 - شاه عبد العزيز دهلوى بر آن بوده كه آن جعفر كه بايزيد با او ملاقات كرده ، امام صادق نبوده . بل كه جعفر بن موسى بن جعفر بوده از « كبار اولياء اللّه » « 5 » .
8 - آخرين راه چاره قول به تعدد ابو يزيد است . و اين قولى است كه بسيارى آن را پسنديدهاند و بدان معتقد شدهاند .
هامش
( 1 ) - نامهء دانشوران 4 / 124
( 2 ) - روضات الجنات 4 / 157
( 3 ) - ايضا 4 / 158
( 4 ) - مجالس المؤمنين / 264 . و نيز نامهء دانشوران 4 / 124 .
( 5 ) - الصلة بين التشيع و التصوف : كامل الشيبى ( قاهره 1969 ) / 349 . بنقل از التحفة الاثناعشريهء آلوسى / 53 .