8 - شمس الدين محمد بن يحيى لاهيجى نور بخشى ( متوفى 869 ) در شرح گلشن راز بمناسبت گفتوگو از حقوق والدين ، حكايتى از كودكى بايزيد آورده و سپس مىگويد : « پس بايزيد از بسطام برفت و سى سال در غربت بسلوك و رياضت و خدمت مشايخ طريقت مشغول گشته ، و صد و سيزده پير را خدمت كرد تا به خدمت امام جعفر صادق عليه السلام رسيد و در ملازمت آن حضرت آنچه مقصود و غرض آفرينش بود حاصل كرد » « 1 » .
9 - قاضى نور اللّه شوشترى ( متوفى 1019 ) در مجالس المؤمنين پس از نقل اقوال اسلافش ، قصهء پيوستن و مصاحبت بايزيد و امام صادق را چنين نوشته است : « . . . پس [ بايزيد ] دست تمسك و اعتصام به عروةالوثقاى متابعت اهل بيت زد و به اعانت راحلهء شوق و زاد يقين متوجه كعبهء آمال هر عاشقى صادق امام جعفر صادق شد . در مقام خدمت بايستاد و حق آن بواجبى بگزارد . . . تا روزى حضرت امام جعفر صادق به او گفت كه بايزيد آن كتاب را بيار كه بر طاق صفه نهاده است .
شيخ گفت : كدام طاق ؟ ! . امام گفت : مدتى است كه با ما صحبت مىدارى ، طاق نديدهيى ؟ ! . شيخ گفت كه من به نظارهء طاق و رواق نيامدهام ، مرا نظر به قبلهء حق است ، يعنى شما . . . امام جعفر در وى نظر كرد و گفت كه من مجاهدتى و مساعدتى نمىبينم ، مجاهده سير بنده است ، و مساعده عنايت حق است . پس صاحب مجاهده سيار باشد و صاحب عنايت طيار . و انى يدرك المريد السيار العارف الطيار ، طر بجناح الارتياح الى بسطام و ادع الى سبيل الملك العلام . . . شيخ گفت : خلعتى فرماى و رفيقى . امام جعفر جبهء خود را در وى پوشانيد و فرزند صلبى خود امام محمد را با او روان كرد . شيخ با اين امام به بسطام آمد و هنوز شيخ در حيات بود كه امام محمد را وفات در رسيد . شيخ او را در مقامى كه امروز قبه است دفن كرد » « 2 » .
در باب نخستين برخورد بايزيد و صادق و آغاز صحبت آنان ، قصهاى پرداختهاند كه شيرين و خواندنى است « 3 » .
10 - شيخ بهاء الدين محمد عاملى ( 953 - 1030 ) در كتاب كشكول پس از ذكر قول ابن زهرهء اندلسى ، گويد : ان ملاقاة ابى يزيد البسطامى لابى عبد اللّه
هامش
( 1 ) - شرح گلشن راز ( با مقدمهء كيوان سميعى طهران 1337 ) / 687 .
( 2 ) - مجالس المؤمنين / 264 .
( 3 ) - رك : نامهء دانشوران ( طبع قم ) 4 / 122 - 123 .