مىگويند : ابو يزيد دوتاست ، يكى ابو يزيد اكبر كه نام و نسب كاملش ابو يزيد طيفور بن عيسى بن سروشان است ، و ديگر ابو يزيد اصغر طيفور بن عيسى بن آدم . و آن ابو يزيدى كه معاصر امام صادق بوده است ، ابو يزيد اكبر است ؛ و آن ابو يزيدى كه در سال 261 درگذشته است ابو يزيد اصغرست .
ظاهرا نخستين كسى كه اين سخن را گفته و بدين وجه « حل اشكال » نموده است ، قاضى نور اللّه شوشترى است . قاضى نور اللّه در معجم البلدان ياقوت در ذيل مادهء « بسطام » ديده است كه دو كس ابو يزيد نام بدان شهر منسوباند . و همين خود دليل راه او شده ، و او با ضرس قاطع و يقين كامل بدان معتقد شده است .
پس ازو نيز كسانى كه اعتقاد به مصاحبت و معاصرت بايزيد و امام داشتهاند ، همين نظر را بهترين و موجهترين اقوال شمردهاند . مانند صاحب روضات « 1 » و شيخ محمد اسعد صاحبزادهء نقشبندى « 2 » و نايب الصدر شيرازى « 3 » و رضا قلى خان هدايت « 4 » .
و در تأييد نظر خود گفتهاند : اين اشتراك اسمى كه سبب چنان خلطى شده است ، در رجال و تاريخ بىسابقه نيست ، چنان كه ابن جرير طبرى نام دو كس است يكى محمد بن جرير بن رستم شيعى مذهب صاحب الايضاح المسترشد و ديگر امام محمد بن جرير بن غالب صاحب تفسير و تاريخ كبير . و نيز خالد بن وليد نام دو تن از صحابيان است . و ابن حجر كه لقب دو تن است يكى عسقلانى و ديگر هيتمى و . . . « 5 » و بسبب همين تشابه و اشتراك در اسم و كنيه و نسب و نسبت ، وقايع حيات و كلمات آن دو بهم درآميخته است و تفكيك و تمييز آنها را دشوار ساخته است « 6 » .
* * * اين خلاصهء گفته كسانى است كه بتعدد ابو يزيد قايلاند .
هامش
( 1 ) - « اقول ان هذا الجمع فى غاية المتانة » ( روضات الجنات فى احوال العلماء و السادات 4 / 156 ) .
( 2 ) - الفيوضات الخالدية 39 - 40 .
( 3 ) - طرائق الحقائق 2 / 429 - 437 .
( 4 ) - ايضا 2 / 436 بنقل از اصول الفصول هدايت .
( 5 ) - الفيوضات الخالدية / 40
( 6 ) - طرائق الحقائق 2 / 436 - 437