چگونگى ترازوى اختلاف است ميان اهل سنت و جماعت . گروهى گفتند كه يك ترازوى باشد همه خلق را بدان يك ترازو سنجند . و گروهى گويند كه هر كسى را جداگانه ترازويى باشد . مصطفى فرمود : سعة كل كفة خمسمائة عام . و خلاف كردهاند كه در ترازو چه سنجند . گروهى گفتهاند كه تن بنده را سنجند و تعلق كردن . « 1 »
و گروهى گفتهاند اعمال را بسنجند . اما آن چه طريق سلامت است و علماء و فقهاء و عامهء اهل سنت و جماعت برآنند آن است كه چون قرآن و حديث نبوى ناطق است به اثبات موازين مقر آييم ، اما به چگونگى ميزان اگر به خبر بيابيم بگوييم و اگر نيابيم به حق تعالى فروگذاريم كه چه بسنجد و چگونه بسنجد حق تعالى داند . و قولهم فى هذا و امثاله مما لا يدرك العباد كيفيته : آمنا بما قال اللّه تعالى بما اراد اللّه تعالى و آمنا بما قال رسول اللّه على ما اراد رسول اللّه صلى اللّه عليه و سلم .
و قول اهل سنت اندر اين و مانند اين هر چه بندگان اندر نيابند چگونگى آن را ، آن است كه گرويديم بدانچه خداى عز و جلّ گفت چنان كه خواست خداى است ، و گرويديم بدانچه پيغمبر گفت چنان كه خواست پيغمبر است صلوات اللّه عليه . چون نفس اين مسئله به دليل كتاب و خبر يافتيم نه به عقل ، كيفيت او را هم به كتاب و خبر بايد كه تا بدانيم اگر به عقل تأويل كنيم باشد كه خطا كنيم و دين ما را زيان دارد . تقليد با سلامت به از استدلال با خطر .
و اجماع است اهل سنت و معرفت را كه خداى عز و جلّ از دوزخ
هامش
( 1 ) - چنان كه آشكار است تعلق كردن در اينجا معنى ندارد : صورت صحيح در شرح تعرف ص 13 ج 2 چنين است : و تعلق كردهاند به خبرى كه از مصطفى عليه السلام آمده است . الخ و بعد داستان : شرح صدر نقل شده است و در آخر سنجيدن پيغمبر را ( ص ) در ترازو و چربتر آمدن از هزار تن .