نه وعيد مطلق ، حكم او به مشيت معلق دارند و اگر حق تعالى خواهد او را بيامرزد و آن از او فضل باشد و اگر خواهد او را عذاب كند و آن از او عدل باشد . و با عذاب كردن خلود نگويند به هيچ حال مؤمن را اگر چه عاصى باشد .
و گروهى از ايشان واجب ديدند آمرزيدن صغاير به ترك كبائر و گفتهاند كه هر كس كه گناهان كبيره را نكند صغيرههاى او همه مغفور بود به قول خداى تعالى :
« إِنْ تَجْتَنِبُوا كَبائِرَ ما تُنْهَوْنَ عَنْهُ نُكَفِّرْ عَنْكُمْ سَيِّئاتِكُمْ »
« 1 »
خداوند تعالى خبر داد كه اگر از كبيرهها پرهيز كنيد و كرانه گيريد سيئات شما بپوشانم . گفتهاند كه اين سيئات صغاير است و اين قول معتزليان است .
مذهب اهل سنت و جماعت آن است كه اگر خداى تعالى خواهد بندهء خويش را به صغيره و كبيره به هر دو بگيرد و اگر خواهد ، كبيره ببخشد و به صغيره بگيرد و روا بود كه بندهاى را كبيره ببخشد و ديگرى را به صغيره عذاب كند . قوله تعالى :
« إِنْ تُبْدُوا ما فِي أَنْفُسِكُمْ أَوْ تُخْفُوهُ يُحاسِبْكُمْ بِهِ اللَّهُ فَيَغْفِرُ لِمَنْ يَشاءُ »
« 2 » و گروهى از ايشان صغيره را هم چون كبيره دانند با آن كه روا باشد عقوبت كردن بر صغيره و اين مذهب اهل سنت و جماعت است و اخفاء و ابداء بر صغيره و كبيره افتد و خداى تعالى به هر دو عذاب و مغفرت روا داشته است و شرط مشيت كرد بر صغيره و كبيره . و در جمله ببايد دانستن كه كبيره اگر چه بزرگ بود از رحمت خداى عز و جلّ بزرگتر نباشد و همچنين اگر صغيره خرد باشد چون عدل آيد بزرگ گردد . و گروهى چنين گفتهاند : هيچ گناهى خرد نيست از بهر آن كه گناه به نفس خويش خرد است اما به سبب آن كه او را بيازردى ،
هامش
( 1 ) - سورهء 4 - نساء آيهء 31
( 2 ) - سورهء 2 - بقره آيهء 284