مر ايمان را مختار است و مريد پس اين جبر نباشد . و گفت معنى جبر كردن آن است كه مر فاعل را اكراه كنند بر كردن آن چه مر او را كاره است و مر غير او را گزيننده است . بگزيند اين كس كه او را جبر كردند كردن آن چيز را كه او نخواهد ، و دست باز دارد آن چه او را خواهد ، و اگر نه اكراه وى بودى مر اين را و جبر كردن وى مر او را ، نكردى آن چه دست باز داشت ، و دست بازداشتى آن چه بكرد . و ما اين صفت نيافتيم اندر كسب كردن بنده ايمان و كفر را و طاعت و معصيت را ، و لكن بگزيد مؤمن ايمان را و دوست داشت و نيكو داشت و بخواست و بگزيدش بر ضد وى يعنى كفر ، و نخواست كفر را و دشمن داشتش و زشت داشت و نخواستش و بگزيد بر وى ضد او را يعنى ايمان ، و خداى عز و جلّ مر اين مؤمن را اختيار و استحسان و ارادت ايمان آفريد و بغض و كراهت و استقباح كفر آفريد . قال اللّه تعالى :
« حَبَّبَ إِلَيْكُمُ الْإِيمانَ وَ زَيَّنَهُ فِي قُلُوبِكُمْ وَ كَرَّهَ إِلَيْكُمُ الْكُفْرَ وَ الْفُسُوقَ وَ الْعِصْيانَ »
« 1 » خداى تعالى دوست كرد بر شما ايمان و بياراست ايمان در دلهاى شما و دشمن گردانيد بر شما كفر و فسوق و عصيان . و بگزيد كافر كفر را و دوست داشت و بخواست و بگزيدش بر ضد وى يعنى بر ايمان و كاره بود ايمان را و دشمن داشت و زشت داشت و نخواست و بگزيد بر وى ضد او را يعنى كفر را . و خداى تعالى آفريدگار آن است مر او را همان بس .
مؤمن و كافر هر يكى اندر صفت خويش مختارند و مكره نيند و قال اللّه تعالى :
« كَذلِكَ زَيَّنَّا لِكُلِّ أُمَّةٍ عَمَلَهُمْ »
« 2 » فرمود كه همچنين آراستيم مر هر گروهى ، را كردار وى ، بر ، وى و قال اللّه تعالى :
« وَ مَنْ يُرِدْ أَنْ يُضِلَّهُ يَجْعَلْ صَدْرَهُ ضَيِّقاً حَرَجاً »
« 3 » خداى تعالى هر كه را خواهد كه گمراه كند
هامش
( 1 ) - سورهء 49 حجرات آيهء 7
( 2 ) - سورهء 6 انعام آيهء 108
( 3 ) - سورهء 6 انعام آيهء 125