و گفت : حق تعالى دوست نمىدارد بندهاى كه ياد او مىكند و در وقت ذكر گفتن به خواب مىرود ، يا خواب او را بازمىبرد . آن از غفلت خالى نيست .
و گفت : هر كس كه كلمهء لا إله إلّا اللّه دانست بگويد و به تعظيم بگويد و به حضور دل بگويد و ترس حق تعالى در دل او بود ، البته از آن ذكر برخوردارى يابد . و باللّه التوفيق .
فصل هفدهم در صبر
شيخ ، قدّس اللّه روحه ، گفت : بركت اين كار در صبر است ، كه تا صبر موجود نبود بلاى اين كار نتوان كشيد . و نافعترين چيزى در اين راه صبر است كه كليد جمله بركتهاست . و هر كس كه در اين راه درآيد ثبات و قرار و استقامت نتوان نمود ، الّا به صبر . و چون در هر كار صبر مايهء خود سازد ، آنچه مقصود او بود برآيد . حق تعالى و تقدّس در قرآن قديم ، هفتاد و اند جاى ذكر صابران آورده است :
« إِنَّما يُوَفَّى الصَّابِرُونَ أَجْرَهُمْ بِغَيْرِ حِسابٍ »
( زمر : 10 ) .
« سَلامٌ عَلَيْكُمْ بِما صَبَرْتُمْ فَنِعْمَ عُقْبَى الدَّارِ »
( رعد : 24 ) . و فى الحديث : جاء رجل إلى رسول [ اللّه ] ، صلّى اللّه عليه و على آله و سلّم ، و قال يا رسول اللّه أىّ العمل أفضل ؟
قال الصّبر السماحة . مردى آمد و از حضرت رسالت سؤال كرد و گفت : يا رسول اللّه ، كدام عمل فاضلتر است ؟ گفت : صبر و سخاوت .
شيخ ، قدّس اللّه روحه ، گفت : تلخى صبر چندان است كه از خلق بگذراند ؛ از اين جهت رسول ، صلّى اللّه عليه و على آله و سلم ، فرمود : الصّبر عند الصّدمة الأولى . گفت :
صبر نزد صدمهء اوّل است . يعنى ، اجر و ثواب صبر در مقدّمات حادثات است كه روى نمايد ؛ و مرد استقبال تا نكند به صبر و به قوّت صبر آن را فروخورد و از خود ننمايد ؛ كه بلا در اول سخت مىنمايد ؛ و چون صبر كند در آن سختى ، به تدريج آسان شود . بيت :
تلخى صبر اگر گلوگيرست * عاقبت خوشگوار خواهد بود
شيخ ، قدّس اللّه روحه ، گفت : طالبى كه از روى صدق در اين كار درآيد بر وى واجب است كه جمله بلا و مشقّت و نامرادى يار و رفيق و مونس خود سازد ؛ و بىصبر