را ادب و تربيت مكنيد كه ايشان چون ادب و پرورش بيابند ، طلب كارهاى بزرگ كنند ؛ و چون بدان رسند ، هميشه خوارى و آزار هنرمندان و آزادان جويند . پس ، وزير و نايب بايد كه اصلدار و عاقل و كامل و صالح بود ، تا موجب صلاح و نجات و امن و عافيت رعيّت و ثبات دولت سلطان باشند . و رسول ، صلّى اللّه عليه و على آله و سلم ، فرمود كه من ولّى شيئا من المسلمين فأراد اللّه به خيرا جعل معه وزيرا صالحا ، فإنّ نسى ذكّره ، و إن ذكّر أعانه . گفت : آنكس كه حاكم كردند به چيزى از كار مسلمانان و خداى تعالى به او خيرى خواسته باشد ، بدهد او را وزيرى صالح تا اگر عدل و طريقهء دين فراموش كند او را ياد دهد ؛ و اگر در آن باشد مدد و يارى او كند تا در عدل و ديندارى قوى گردد .
شيخ ، قدّس اللّه روحه ، گفت : در آن زمان كه خلافت به امير المؤمنين عمر بن عبد العزيز ، رضى اللّه عنه ، رسيد ، شرح حال خود به امام عهد خويش ، عالم ديندار ، امام سالم ، رحمة اللّه عنه ، نبشت كه در اين حوالهء خلافت كه به اين بندهء نادان كردهاند سخت فروماندهام و نمىدانم كه نايب صالح از كجا طلب كنم كه از او هيچ مضرّت به مسلمانان نرسد . امام سالم ، رحمة اللّه عليه ، در جواب او چنين نبشت : يا أمير المؤمنين ، إن نويت الحقّ و أردت العدل ، أعانك اللّه تعالى فى هذه الخلافة و أتاح لك عمّالا صالحين مشفقين فى شأن المسلمين موافقين فى تفقّد أحوال المؤمنين مجتهدين فى إغاثة الملهوفين [ المقّيين ؟ ] عن المكروبين ، و أتاك بهم من حيث لا يحتسب . فإنّ عون اللّه تعالى على قدر نيّة العبد ؛ فمن تمّت نيّته فى أعمال الخير و الحسنات ، تمّ عون اللّه تعالى له فى جميع الأنفاس و اللّحظات . و من قصرت نيّته ، قصر عون اللّه تعالى عنه به قدر ما قصرت نيّته فى معاونة المؤمنين و المسلمين . گفت : اى امير المؤمنين ، اگر نيّت تو حق باشد و عدل خواهى ، يارى تو كند خداى تعالى در اين خلافت ، و بدهد تو را نايبان صالح كه مشفقين باشند در شأن مسلمانان و موافق در تفقّد كردن احوال مؤمنان و جهد نمايند در فرياد رسيدن اندوهزدگان و غم و اندوه بازبرند از غمزدگان ؛ و دولت و سعادت رسد تو را به سبب ايشان ازآنجاكه نمىپندارى . بهدرستى كه يارى خداى تعالى بر قدرت نيّت بنده بود . پس ، اگر تمام بود نيّت او در كارهاى خير و نيكويىها ، تمام بود يارى خداى تعالى در حق او در جملهء انفاس و اوقات و
مفتاح الهداية و مصباح العناية ( سيرت نامه سيد امين الدين بليانى ) — صفحة 147
مساهمون: محمود بن عثمان
ص١٤٧