شيخ ، قدّس اللّه روحه ، گفت : رسول اللّه ، صلّى اللّه عليه و سلّم ، فرموده است كه حق تعالى مىفرمايد كه نه هر نمازكنندهاى نمازگزار است . بهدرستى كه قبول كنم نماز كسى كه تواضع كند عظمت مرا ، و بپرهيزد شهوات خود از حرامكردهء مرا ، و مصرّ نشود بر معصيت من ، و طعام دهد گرسنگان را ، و بپوشاند برهنگان را ، و رحمت كند بر مصيبترسيدگان ، و جاى دهد غريبان را . و اين جمله از براى من كند كه خداوندم .
شيخ ، قدّس اللّه روحه ، گفت : هر كس كه عملى كند به آشكارا تا ديگران اقتدا به او كنند ، او همچون كسى باشد كه خلق را به خداى خوانده است ؛ و مزد درجات بسيار يابد ، مادام دوست ندارد كه او را نزد ايشان جاه و منزلتى باشد . و عبد اللّه بن عبّاس ، رضى اللّه عنهما ، فرموده است : من عمل العلانية ما يضاعف على السرّ سبعين ضعفا . قيل و كيف ذاك ؟ فقال : إذا عمل العمل ليتأسّأ به . گفت : از عمل باشد كه به آشكارا كنند كه به هفتاد درجات زيادت آيد از عملى كه به پنهان كنند . گفتند چگونه باشد اين ؟ گفت : چون عمل كند و نيّت او آن باشد كه ديگران ببينند يا بشنوند و موافقت و متابعت او كنند به آن عمل .
و گفت عمل پنهان فاضلتر است از عمل آشكارا . و عمل آشكارا فاضلتر است از عمل پنهان ، آن كسى را كه نيّت و خواست آن بوده باشد كه به آن عمل كه ديگران ببينند يا بشنوند و به وى اقتدا كنند .
شيخ ، قدّس اللّه روحه ، گفت : حق تعالى مىفرمايد :
« إِنَّا لا نُضِيعُ أَجْرَ مَنْ أَحْسَنَ عَمَلًا »
( كهف : 30 ) اما احسان عمل شرط است . و تا دل شخص با دنيا و خلق بود ، احسان عمل نتوان بود . بلكه احسان عمل آن بود كه دل از جز خداى بردارد تا خداى به اخلاص پرستد . الإحسان أن تعبد اللّه كأنّك تراه . و امثال اين اشارات و عبارات به نور عقل مىتوان يافت .
فصل سيّوم در عقل
شيخ ، قدّس اللّه روحه ، گفت : عاقل آن است كه سود خود طلبد و از زيان خود حذر