فصّ خواصّ النّفس و معرفتها
سالك بايد كه در رعايت نفس و معرفت اخلاق او جهد نمايد كه او « امّارة بالسوء » است و هرگز ازو غافل نگردد و هر چند در معرفت او بهغايت رسد او را هنوز نشناخته باشد ، چه معرفت او متناهى نيست .
رسول اللّه صلّى اللّه عليه و سلّم دايم رعايت او مىكرد و از شرّ او به خدا [ ى ] تعالى استعاذت مىكرد .
و على ابن ابى طالب رضى اللّه عنه مىگويد كه حال من با نفس همچنان است كه شبان با گوسفند كه هر چند از يك جانب رمه را جمع مىآرد از جانب ديگر پريشان مىشود .
و شيخ ابو بكر ورّاق مىفرمايد كه نفس در جميع احوال مرائى است ، و در اكثر اوقات منافق ، و در بعضى مشرك .
و شيخ ابو بكر واسطى مىفرمايد : « النفس صنم و النظر اليها شرك و النظر فيها عبادة . »
مثل نفس در اظهار حسن و اخفاى قبيح مثل جمرهء آتش است كه رنگى « 1 » او خوب است و معنى او سوزنده .
نفس تا در عقوبت است در شوق توبه و تمنّاى انابت است و تا در عافيت است مرتكب هواست و از حقّ معرض ، قال اللّه تعالى :
« وَ إِذا أَنْعَمْنا عَلَى الْإِنْسانِ أَعْرَضَ وَ نَأى بِجانِبِهِ وَ إِذا مَسَّهُ الشَّرُّ فَذُو دُعاءٍ عَرِيضٍ »
.
و گفتهاند نفس آب استادهء صافى را مىماند . چون او را در حركت آرى و بجنبانى گل تيرهء سياه و نتن او آن زمان پيدا آيد . نفس نيز چنين است . چون او را در مطالبه و معامله و
هامش
( 1 ) - كذا در اصل ( - رنگ ) .