خود را ، و لا بدّ است مريد را كه يارى موافق طلب كند تا او را درين كار مدد باشد و يارى دهد و به مصالح ضرورى او قيام نمايد تا خاطر او مجموعتر باشد ، « فانّ المؤمن باخيه كثير . »
و بر مريد واجب است كه نفس را بشناسد و به رياضتهاى بسيار او را ادب كند . و نفس را دو صفت است : يكى حرص و رغبت در شهوات ، و دوم گريختن و سرباز زدن از طاعات . پس او را مجاهدات و رياضات بايد دادن تا از مألوفات و عادات خود دور شود و بر چيزى كه خلاف هواى اوست و در دين پسنديده باشد او را بر آن بايد داشتن و از شهوات منع كردن و راه مكابدات و تجرّع مرارات سپردن . و به كثرت اوراد و دوام روزه و نوافل صلوات و پشيمانى بر مخالفات نفس را تزكيه دادن و عادات قبيحهء او را به محاسن اخلاق مبدّل گردانيدن .
و جهد كند تا خواب را به بيدارى و سيرى را به گرسنگى و رفاهيّت را به سختى مبدّل كند تا از جمله توبهكارانى باشد كه به محبّت خداى مخصوص گشتهاند .
و خود را از صفات مذمومه طاهر كرده ، قال اللّه تعالى :
« إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ التَّوَّابِينَ وَ يُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِينَ »
، و قال عليه السّلم : « التائب حبيب اللّه » . و حق تعالى در دنيا ظلمات نفس او را به انوار معارف و طاعات « 1 » و حقايق عوض گرداند و در آخرت گناهان و سيّئات او را به حسنات بدل گرداند .
ابو هريره روايت مىكند از رسول صلّى اللّه عليه و سلّم : ليتمنينّ اقوام انّهم اكثروا من السيّئات . قيل من هم يا رسول اللّه ؟ قال الذين يبدّل اللّه سيّئاتهم حسنات .
و توبه بر جميع مؤمنان فريضه است ، قوله تعالى :
« وَ تُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِيعاً أَيُّهَا الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ »
و قوله :
« وَ مَنْ لَمْ يَتُبْ فَأُولئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ »
.
و مشايخ گفتهاند غفلت تو بر توبه از گناهان كه كردهاى بدتر از آن گناهان است كه ارتكاب كردهاى ، و هر كس را كه پيش از توبه مرگ درآيد كار او را خداى داند ، فامره الى اللّه ،
« وَ إِنَّ رَبَّكَ لَذُو مَغْفِرَةٍ لِلنَّاسِ عَلى ظُلْمِهِمْ »
، و تا جان به حلق نرسيده است وقت توبه باقى
هامش
( 1 ) - اصل : طاعت .