فصّ الشطحيّات
در لغت و استعمال ، « شطح » سخنى را گويند كه ظاهر آن به ظاهر شرع راست نبود ، اما حالى كه آن سخن نتيجهء آن حال است بحقّ باشد .
سخنهاى شطحيّات كه از ابو يزيد است و از بعضى مشايخ روايت كردهاند آن از غلبهء حال و قوّت سكر و افزونى وجد به ظهور آمده است . آن را نى قبول بايد كردن و نى ردّ شايد كردن .
ادنى مراتب انبيا عليهم السّلم حيرت است كه از ابتداى فطرت و معرفت با ايشان همراه است .
جهت آنك هرگز نبوده است كه ارواح انبيا هم عنان معرفت حقّ نبوده است .
و اقصى مراتب اوليا مستى و حيرت است . الّا تفاوت آن است كه حيرت انبيا عليهم السّلم در طريق است و حيرت و سكرت اوليا عند المنزل است .
و اين طايفه در دنيا زيستند و هيچ چيز ايشان را از خداى مشغول نگردانيد و در آخرت نيز چون محشور شوند هيچ چيز ايشان را از خداى محجوب نگرداند .
و مقامات و مستى حيرت بر چهار وجه است : اوّل مستى محبّت است ، دوم مستى خشيت است ، و سيم مستى حميّت است ، و چهارم مستى منّت است .
اوّل مستى محبّت از معرفت خداى حقّ معرفته تولّد كند ، و مستى خشيت از معرفت بنده مر نفس خود را كما هو صفته تولّد كند ، و مستى حميّت از اعتقاد فرضيّت طاعت مرا و امر و نواهى او را چنانك حقّ خداست تولّد كند ، و مستى منّت از ديد احسان خداى تعالى بر خود در جميع اقسام و احوال به صدق بندگى تولد كند .
و هر فعلى و زللى كه در حال مستى از بنده در وجود آيد بر وى عتاب نبود ، چنانك خداى