بعضه بعضا محقق است . فاما سبب قصور فهم جمعى از حقيقت انزال آيات 94 اختلاف باديد كردند ؛ چه حق تعالى اين كتاب را جهت دواى بيماريهاى مختلف فرستاد ،
وَ شِفاءٌ لِما فِي الصُّدُورِ
[ 10 / 57 ] آمد ، طبيب حاذق - كه خاتم النبيين و سيد المرسلين است - هر كس را فراخور رنجورى ايشان شربتى داد .
بيمارانى كه از حرارت توحيد منحرف مزاج شده بودند داروى
ما أَصابَكَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ اللَّهِ وَ ما أَصابَكَ مِنْ سَيِّئَةٍ فَمِنْ نَفْسِكَ
[ 4 / 79 ] در قدح ليس الشر اليك كرده ، بديشان داد . و جمعى ديگر را كه از برودت ظنون طريان ظلم 95 مفلوج گشته بودند داروى
قُلْ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ
[ 4 / 78 ] در قدح و القدر خيره و شره من الله تعالى كرد و بديشان داد ، تا موحدان در توحيد از حسن ادب در نيفتند 96 و در تأديب نفس تقصير نكنند ، و منزهان در تنزيه حق از ظلم به شرك در نيفتند 97 و حبل متين توحيد را از دست ندهند .
96 - و مىبايد در وردى كه مىخوانى - لا إله الا الله وحده لا شريك له ، له الملك و له الحمد ، يحيى و يميت ، بيده الخير و هو على كل شىء قدير .
هو الاول و الآخر و الظاهر و الباطن و هو بكل شىء عليم ، ليس كمثله شىء و هو السميع البصير - حق توحيد و تنزيه ادا كنى و بدانى كه : بيده الخير اشارت است به تنزيه ؛ و آن صفت قدرى است .
وَ هُوَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ
[ 5 / 120 ] عبارت است از توحيد . و اين متمسك جبرى است .
97 - اى فرزند عزيز ! به آيت
وَ هُوَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ
قدرى را نفى كن ، و به آيت
بِيَدِكَ الْخَيْرُ
جبرى را نفى كن ، و به آيت
لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ
[ 42 / 11 ] مشبهى را دفع كن ، و به آيت
وَ هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ
[ 42 / 11 ] معطلى [ را ] جواب گوى ؛ تا از افراط و تفريط كه غلو و تقصير است تائب شوى . ان شاء الله تعالى .
98 - و اين جماعت 98 را كه مىگويند : لا جبر و لا قدر و لا تشبيه و لا تعطيل ، اعدل الفرق خوان 99 ، و اقرب الى الحق دان ، از آنكه ايشان بر وسط ايستاده ، مىگويند : لا جبر باعتبار الفعل الاختيارى العارى ، و لا قدر باعتبار انتهاء سلسلهء الافعال و الاختيارات اليه ، و لا ظلم فيما يثيب و يعاقب لانه يتصرف