باب پنجم در فوائد متفرقه
بر اصحاب شريعت و ارباب طريقت پوشيده نماند كه : وجود مبارك شيخ كبير روزبهان - قدس اللّه سرّه - آيتى بوده است از آيات ربانى و عنايتى از عنايات سبحانى . جامع بود ميان علم شريعت و حقيقت . و او را مصنفات خوب و كمالات مرغوب است به عربى و پارسى ، هم در علم شريعت و هم در علم حقيقت . و او را شطاح فارس خوانند و تمامت كتاب كشف الاسرار كه از مصنفات اوست عين شطح است . و هركس كه مطالعهء سخنان شيخ فرمايد كه : او را در طريق اللّه قدمى راسخ باشد ، و در علوم ظاهر و باطن مستحضر بود ، و بر اصطلاح ارباب تحقيق واقف ، تا معنى رؤيت و كشف و مشاهده و التباس داند ، او را حظى وافر و نصيبى كامل حاصل گردد .
و سخنان شيخ بعد از تتبع بسيار بر سه قسم يافته شد : سخنهاى بلند در غايت غرابت و عذوبت و عبارات لطيفه و اشارات شريفه و بيشتر فهمها از آن قاصر و از اين قسم چند نكته ايراد كرده شود [ و قسمى ديگر به لسان ارباب طريقت مقرر فرموده ] . و قسمى ديگر علوم ظاهر به لسان اهل علم مبين كرده .
قسم اوّل ، به خط مبارك شيخ يافته شد : قال عنقاء مغرب الذات و سباح بحر الصفات روزبهان : سمعت من فلق صبح الازل اسرارا ربانيا ، فصرت شطاحا سبحانيا و هم از اين قسم فرموده : چون بازار اسرار به جواهر ارواح مزين شد ، مساقط غيب پنهان شد ، مقام خود نديدند ، زيرا كه كون مضمحل گشت . ظهور تجلى از يمن ازل ، جمال خود بنمود ، همه