نام و عقايد نسفى هرچند در آثار عرفانى و حكمى ، متناسب با شايستگيهايش آوازه نيافت اما روشن است كه بين علما ، حكما و عرفا ديدگاههاى او بررسى شده است . دربارهء او گاهى قضاوتهايى صورت گرفته و در باب صحت اعتقاد او مطالبى مطرح شده است . مقدس اردبيلى در كتاب حديقة الشيعة ، وى را به همراه ابن عربى و عبد الرزاق كاشى قائل به وحدت وجود مىداند و به ذم و نكوهش آنان مىپردازد 68 . در شرح منظومه او از تناسخيه به شمار آمده و اعتقاد به نوعى تناسخ به او نسبت داده شده است 69 . در طرايق الحقائق معصوم على شاه در شرح زندگى صوفيى به نام آقا رضا حضور على كه در ذىالقعده 1316 ه . ق از دنيا رفته است ، مىنويسد كه او رسالهاى به نام كنز المعارف در بحر مخزن الاسرار به نظم درآورده و در كنار برخى از عبارات حكمى و احاديث ائمه اطهار عليهم السلام ، اصطلاحات شيخ عزيز نسفى را به نظم كشيده است و چند بيت از اين رساله از جمله دو بيت زير را نقل مىكند :
تا كه شبى باطن لطف صفى * آگهيم داد ز سرّ خفى
چونكه شدم واقف اسرار كار * يار بر من بد و من بىقرار 70
آثار نسفى
در قرن هفتم هجرى ، نثر نسبت به دورههاى پيشين از جهت كميّت و كيفيّت پيشرفت چشمگيرى كرد و نويسندگان بزرگى در آن دوره ظهور كردند و آثار ارزشمندى پديد آوردند . يكى از پركارترين عارفان و نويسندگان اين دوره ، عزيز نسفى است كه تعداد زيادى كتاب و رساله از خود بر جاى گذاشته است . آثار نسفى هم در تعداد و هم در محتوا و موضوع ، قابل ملاحظه است . در اين آثار ، اقوال و آراى علما ، حكما ، متكلمان و عارفان جمع گرديده و مبانى عرفانى و حكمى با شيوهاى بديع و مناسب به نگارش درآمده است . آشنايى با آثار و بررسى و تعمق در تأليفات او طالبان علم و حكمت را سيراب مىسازد و محققان را با جايگاه عرفان در آن عصر و همچنين ويژگيهاى او آشنا مىكند . در اين بخش ابتدا آثارى كه از او به چاپ رسيده ، معرفى و به دنبال آن ويژگيهاى كلى و مهم كتابها و رسالههاى وى تشريح مىگردد و سرانجام - در بخشى مجزا - به تحليل انديشهها و افكار نسفى پرداخته مىشود .