كار از بهر من كن و هوات گويد از بهر من كن او گويد كه غلام و دوستدار من باش و نفست گويد كه غلام و هوادار من باش و تو درين كشاكش ماندهء .
اكنون بدانك در آدم و آدمى هم ملكى مركّب شده است و آن عقلست و هم شيطانى مركّب شده است و آن نفس است و شيطان در نفس خويشتن متمرّدست مگر بر سبيل ندرت منقاد شود كه اسلم شيطانى مگر اين عقل همان فرشته است و اين نفس همان شيطانست كه هر دو در كسوهء بشر آمدند آن سجده كن و متواضع و اين سركش و متكبّر و دوزخ سراى متكبّرانست كه
مَثْوىً لِلْمُتَكَبِّرِينَ
« 1 » زيرا كه متكبّران مخالفاناند ، بندگى را نمىدانند و بهشت سراى متواضعان است .
سَلامٌ عَلَيْكُمْ بِما صَبَرْتُمْ فَنِعْمَ عُقْبَى الدَّارِ
« 2 » زيرا كه ايشان بندگى مىكنند و بندگى را مىدانند و جنگ افكندند ميان اين دو كس آن كسان عاقل كه چون فرشته متواضع بودند پيش آدمى و ميان آن نفس كه كسى او ديوست در قلعهء وجود آدمى اگر شجاع الدّين عقل غالب آيد نفس لولى باش لوندشكل هر جانشين ياوهرو را اسير كند و چون مغلوب عقل شود آزادش كند و مقامش بهشت گردد . و امّا اگر نفس غالب آيد چنانك كافران غالب آيند بر شاهان و عروسان اهل اسلام و لباس سرى و سرورى را از سر ايشان بركشند و پوستين و پلاس بر ايشان پوشانند و بىمرادشان دارند و در هر وادى كه قرارگاه ايشان باشد بدانجا برند و قرارگاه ايشان دوزخ است امّا عقل ممزوج بنفس اگر نيكويى و عقل او غالب آيد مزهاش بيش از آن ملايكه باشد كه پيش آدم بودند و سجده كردند از آنك اين نفس گنده و رسوا و شهوانى را مسلمان كرد لاجرم در بهشت مزهء فرشتگىاش بدهند از تسبيح و لقا و تواضع و پاكى باز اگر نفس خسيس غالب آيد و اين مايهء فرشتگى را نيست كند رنج او زياده از بهايم و شهوانيات دگر باشد كه او مايهء فرشتگىاش را فاسد كرده است لاجرم آن فرشتگان در عالم غيب مر عقل را يارىگرند و مؤمنان
هامش
( 1 ) قرآن كريم ، سورهء 39 ، آيهء 60 .
( 2 ) سورهء 13 ، آيهء 24 .